Borstkanker (Mammacarcinoom)

In het kort:

  • Bij borstkanker is er sprake van ongecontroleerde celdeling in en om het borstweefsel.
  • Mogelijke oorzaken van borstkanker zijn erfelijkheid en roken.
  • Bekende symptomen zijn een knobbeltje in de borst en veranderingen van de tepel.
  • De diagnose wordt gesteld door middel van een mammografie, echografie of biopsie.
  • De behandeling kan onder andere bestaan uit een operatie, bestraling en chemotherapie.

Wat is borstkanker?

Borstkanker wordt ook wel mammacarcinoom genoemd. Borstkanker is een kwaadaardige tumor in de borst. Een ander woord voor kwaadaardige tumor van epitheliale oorsprong is carcinoom. Deze tumor ontstaat door ongecontroleerde celdeling in en om het borstweefsel. Borstkanker ontstaat meestal in de melkgangen en soms in de melkklieren van de borst. Ook in andere delen van de borst kan kanker ontstaan, maar dit is zeldzaam. 

In Nederland krijgt één op de zeven vrouwen borstkanker. Het is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Vanaf de leeftijd van veertig jaar neemt de kans op het krijgen van borstkanker bij vrouwen toe. Het komt het meest voor bij vrouwen tussen de vijftig en zeventig jaar.

Borstkanker bij mannen

Borstkanker komt niet alleen bij vrouwen voor, ook mannen kunnen het krijgen. Per jaar krijgen in Nederland ongeveer honderd mannen deze ziekte. Borstkanker bij mannen komt voornamelijk voor in de leeftijdscategorie van zestig tot tachtig jaar. 

Bij mannen speelt erfelijkheid een grotere rol dan bij vrouwen. Vooral afwijkingen in het BRCA1-gen of het BRCA2-gen zijn verantwoordelijk voor een verhoogd risico op borstkanker bij mannen. Mannen met borstkanker en/of een BRCA-afwijking hebben ook een enigszins hoger risico op prostaatkanker.

Verspreiding van borstkanker

Borstkanker kan zich in verschillende fases verspreiden:

  • In situ. Dit is een voorstadium van kanker.
  • Invasief. De kankercellen verspreiden zich verder dan de plek waar ze zijn ontstaan.
  • Uitgezaaid. In dit stadium verspreidt de borstkanker zich buiten de borst.

Soorten borstkanker

Er zijn verschillende soorten borstkanker:

  • Ductaal carcinoma in situ (DCIS). Dit kan een voorstadium zijn van borstkanker, waarbij alle cellen de vorm hebben van kankercellen. Ze hebben echter nog niet de kracht om uit te zaaien in omliggende weefsels.
  • Invasief ductaal carcinoom. De kanker is ontstaan in de melkgang van de borst en kan zich verspreiden. Dit is de meest voorkomende borstkanker.
  • Invasief lobulair carcinoom. Deze soort borstkanker ontstaat in de melkklieren en voelt vaak aan als een zwelling van de hele borst.
  • Lobulair carcinoma in situ. Dit kan een voorstadium zijn van borstkanker die ontstaat in de melkklieren.
  • Hormoongevoelig. Hormonen, zoals oestrogeen en progesteron, kunnen de tumor stimuleren om te groeien.
  • Hormoonongevoelig. Als de tumor niet gestimuleerd wordt om te groeien door hormonen, wordt dit hormoonongevoelige borstkanker genoemd.
  • Her2/neu-positief. Her2/neu-positief wordt ook wel Humane Epidermale groeifactor Receptor 2 genoemd. Dit is een eiwit dat op cellen zit in het lichaam. Wanneer er te veel van dit eiwit aanwezig is, kan de groei van de cellen gestimuleerd worden en kan er kanker ontstaan.
  • Triple negatieve borstkanker. De kankercellen zijn ongevoelig voor de hormonen oestrogeen, progesteron en het eiwit HER2 ontbreekt. Dit is drie keer negatief, vandaar de naam triple negatieve borstkanker.

Symptomen van borstkanker

Het meest bekende symptoom bij borstkanker is een knobbeltje in de borst. Bij mannen ontstaat borstkanker vaak achter of net naast de tepel, omdat mannen daar het meeste borstweefsel hebben. Er zijn echter ook andere veranderingen aan de borst die kunnen wijzen op borstkanker:

  • Een deukje of kuiltje in de huid.
  • Een ingetrokken tepel terwijl je dat normaal niet hebt.
  • Schilferingen of roodheid van de tepel.
  • Ongewone afscheiding of bloed uit de tepel.
  • Pijn in de borst die langdurig aanhoudt. Het klierweefsel voelt op de plaats van de pijn ook wat anders aan dan ergens anders in de borst.
  • Een rode borst die warm aanvoelt.
  • De huid van de borst kan op een sinaasappelschil lijken.
  • Een wondje op de borst dat niet wil genezen.

Het is raadzaam om regelmatig je borsten te onderzoeken op veranderingen. Vrouwen tussen de vijftig en vijfenzeventig jaar worden daarnaast eens in de twee jaar opgeroepen voor preventief bevolkingsonderzoek naar borstkanker. 

Denk je dat je een borstkanker hebt? Bekijk dan de symptomenchecker.

Symptomenchecker

Oorzaken van borstkanker

Kanker ontstaat altijd doordat een cel zich ongecontroleerd begint te delen. Bij borstkanker is niet bekend waarom dit gebeurt. Er zijn wel een aantal factoren die de kans op borstkanker kunnen vergroten:

  • Erfelijkheid. In 5-10% van de gevallen is er sprake van een erfelijke vorm van borstkanker. Er zijn een aantal genen bekend die een verhoogde kans op borstkanker geven. De meeste bekende zijn: BRCA1, BRCA2 (BRCA staat voor BReast CAncer), CDH1 en CHEK2. Lees meer over erfelijke borstkanker.
  • Hormonen. Langdurige, constante blootstelling aan het hormoon oestrogeen verhoogt de kans op borstkanker. Voorbeelden waarbij dit gebeurt zijn: vroeg beginnen met menstrueren (vóór twaalf jaar) en/of laat in de overgang komen, op latere leeftijd (na het dertigste levensjaar) het eerste kind krijgen of gebruik maken van de pil.  Lees meer over hormoongevoelige borstkanker.
  • Een ongezonde leefstijl. Denk hierbij aan roken, overmatig alcoholgebruik en te weinig lichaamsbeweging.

Diagnose van borstkanker

Heb je een afwijking in je borst opgemerkt? Neem dan contact op met de huisarts. De huisarts zal de borst verder onderzoeken. Ook zal je huisarts controleren of de lymfeklieren in je oksel en hals gezwollen zijn. Soms volgt een doorverwijzing naar het ziekenhuis voor nader onderzoek. Dit gebeurt ook wanneer er een afwijking is gevonden tijdens het preventief bevolkingsonderzoek.

Veel ziekenhuizen hebben tegenwoordig een mammapoli: ‘mamma’ betekent ‘borst’. Op deze afdeling vinden vervolgonderzoeken plaats, zoals een mammografie (röntgenfoto van de borst) of echografie. De borst wordt dan via een echo bekeken. Naast een mammografie of echografie, vindt er altijd een biopsie plaats om een definitieve diagnose te stellen. Hierbij wordt er een klein stukje weefsel weggehaald op de plek waar de afwijking te zien is. 

Wanneer de afwijking kwaadaardig blijkt te zijn, zullen er verschillende onderzoeken plaatsvinden om in kaart te brengen hoe groot de tumor is, of er omringend weefsel aangetast is en of er uitzaaiingen zijn. In de meeste gevallen geven de bovengenoemde onderzoeken alle informatie die nodig is. 

Als je wilt weten welke onderzoeksmethoden er allemaal zijn, kun je verder lezen op de pagina over borstonderzoek.

Preventief bevolkingsonderzoek

Alle vrouwen in Nederland tussen de vijftig en vijfenzeventig jaar worden iedere twee jaar opgeroepen om mee te doen aan een preventief bevolkingsonderzoek naar borstkanker. Door de borsten eens in de twee jaar grondig te onderzoeken, kan borstkanker in een zo vroeg mogelijk stadium ontdekt worden. Bij het preventieve bevolkingsonderzoek wordt er een mammografie (röntgenfoto) van de borsten gemaakt. Je huisarts krijgt vervolgens de resultaten van dit onderzoek.

Behandeling van borstkanker

Als de diagnose borstkanker gesteld is, wordt er een behandelplan opgesteld. Welke behandeling of combinatie van behandelingen je krijgt, is afhankelijk van de volgende factoren:

  • Wat voor soort borstkanker je hebt.
  • Hoe groot de tumor is.
  • Of er uitzaaiingen zijn.
  • Je leeftijd.
  • Of je in de overgang bent.

De behandelend arts zal de behandeling(en) met je bespreken. Enkele behandelingen die vaak worden uitgevoerd bij borstkanker zijn:

Operatie

Hierbij wordt de tumor door een chirurg verwijderd. Er zijn twee soorten operaties mogelijk: een borstamputatie (mastectomie) en een borstsparende operatie. Welke operatie wordt gekozen, is afhankelijk van de grootte van de tumor en of er meerdere tumoren in de borst zitten. Bij mannen is een borstsparende operatie bijna niet mogelijk, omdat mannen minder borstweefsel hebben dan vrouwen. 

Bij een borstamputatie wordt de hele borst weggehaald. Bij een borstsparende operatie wordt alleen de tumor weggesneden met een deel van het omringende weefsel. Tijdens een operatie worden vaak ook lymfeklieren weggehaald die in verbinding staan met de tumor. Vervolgens worden ze onderzocht op eventuele uitzaaiingen.

Na een borstamputatie is een borstreconstructie mogelijk om de vorm van je borst te behouden. Een borstreconstructie kan tijdens dezelfde operatie als de amputatie verricht worden of op een later tijdstip, afhankelijk van jouw voorkeur.

Bestraling

Bestraling wordt ook wel radiotherapie genoemd. Hierbij worden de kankercellen vernietigd door middel van röntgenstralingen. Een borstsparende operatie wordt altijd gecombineerd met bestraling om eventuele achtergebleven kankercellen te doden. Bestraling kan bijwerkingen, geven zoals vermoeidheid en verkleuring of vervelling van de huid.

Chemotherapie

Bij chemotherapie krijg je medicijnen die de groei van cellen remmen of die de cellen doden. Kankercellen zijn hier gevoeliger voor dan gezonde cellen. Een chemokuur kun je in de vorm van tabletten, injecties of een infuus krijgen. Omdat gezonde cellen ook aangetast worden door de chemokuur, kun je vervelende bijwerkingen ondervinden, zoals: haaruitval, misselijkheid, overgeven, darmproblemen en vermoeidheid.

Hormoontherapie

Sommige borsttumoren hebben vrouwelijke hormonen nodig om te kunnen overleven. Met hormoontherapie wordt de natuurlijke aanmaak van deze hormonen stilgelegd, waardoor de kankercellen doodgaan. Er zijn verschillende manieren waarop de hormoonproductie stopgezet kan worden. Welke manier gekozen wordt, is onder andere afhankelijk van of je in de overgang bent en of je een kinderwens hebt.

Antilichaamtherapie

Sommige borsttumoren produceren grote hoeveelheden van een eiwit genaamd HER2. Dit eiwit zit op de buitenkant van de cel en als deze gestimuleerd wordt, stuurt het eiwit een signaal de cel in dat deze mag gaan delen. Bij antilichaamtherapie krijg je antilichamen (afweerstoffen) toegediend die op het HER2-eiwit gaan zitten. Het HER2-eiwit kan dan niet meer gestimuleerd worden, waardoor de cel niet meer kan delen en zal verzwakken. Hierdoor kan chemotherapie of hormoontherapie meer effect krijgen. Antilichaamtherapie kan griepachtige bijwerkingen hebben.

Overlevingskans borstkanker

Na behandeling blijf je een aantal jaar onder controle om te zien of de borstkanker niet terugkomt. De overlevingskansen van borstkanker zijn over het algemeen gunstig. De overlevingskansen hangen af van verschillende factoren, zoals hoe snel de kanker ontdekt is en of er uitzaaiingen zijn. Bij mannen wordt borstkanker vaak later ontdekt dan bij vrouwen. De behandelend arts zal met je bespreken wat de kansen voor jou zijn. 

Wat kun je zelf doen om borstkanker te voorkomen?

Je kunt borstkanker niet zomaar voorkomen. Hoe eerder borstkanker opgespoord wordt, hoe beter de prognose is. Het is daarom verstandig om regelmatig je borsten te onderzoeken om borstkanker mogelijk in een vroeg stadium te herkennen.

Borsten bekijken

Zelfonderzoek van je borsten kunnen vrouwen het beste ongeveer een week na de menstruatie doen. De borsten zijn dan het minst gespannen. Bekijk ze in de spiegel, eerst met je handen in je zij en vervolgens met je armen omhoog. Bekijk de vorm van je borsten en je tepel goed.

Borsten aftasten

Tast je borst af met de middelste drie vingers. Je kunt dit liggend of staand doen, afhankelijk van wat je het prettigste vindt. Veel vrouwen vinden het prettig om het borstonderzoek te doen als ze onder de douche staan omdat de borst door het water en zeep zachter en gladder wordt.

  • Verdeel je borst in een taart van twaalf stukken of zie je borst als een klok.
  • Zet je linkerhand ongeveer vijf centimeter onder het rechter sleutelbeen en zet je je rechterhand in je nek.
  • Maak daarna met drie vingertoppen draaiende bewegingen met een lichte druk van de buitenkant richting de borst toe. Doe dit bij alle twaalf de ‘delen’. Onderzoek hierbij ook het gebied tussen de oksel en borst.
  • Knijp zachtjes in je tepel en kijk of er vocht uit komt. Als er vocht uit komt, bekijk dan goed hoe dit vocht er uitziet.
  • Doe dit onderzoek ook bij de andere borst.

Borsten leren kennen heeft tijd nodig

In het begin kan het zelfonderzoek een beetje onwennig zijn. Je borsten zijn van nature vaak een beetje ‘bobbelig’ en het is dan lastig om te bepalen wat normaal is. Na verloop van tijd leer je je borsten beter kennen. Je kunt altijd advies vragen aan je huisarts.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Als je veranderingen opmerkt ten opzichte van eerdere keren, is het verstandig om een afspraak met je huisarts te maken. Een verandering is echter niet gelijk reden tot paniek. In de meeste gevallen gaat het om een goedaardige aandoening, bijvoorbeeld een cyste.

Meer weten over borstkanker?

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de volgende bronnen:

Pagina laatst aangepast op 03-08-2020

Auteur: Redactie Gezondheidsplein

Deze informatie is gecontroleerd door:

Z. Bodalal, arts-onderzoeker bij het Nederlands Kanker Instituut
Drs. Z. Bodalal
Arts-onderzoeker en oncoloog
Nederlands Kanker Instituut
Cookies

Gezondheidsplein

Om je een informatieve en prettige online ervaring te bieden, maken Gezondheidsplein.nl (onderdeel van solvo b.v.) en derden gebruik van verschillende soorten cookies. Hieronder vallen functionele, analytische en persoonlijke cookies. Met deze cookies kunnen we de werking van onze website verbeteren en je van gepersonaliseerde advertenties voorzien.

Door op ‘Akkoord en doorgaan’ te klikken, gaat u akkoord met het plaatsen van alle cookies zoals omschreven in onze privacy- & cookieverklaring.

Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren