Website van het Jaar

Wat is ergonomie?

Heb je rugklachten vanwege een verkeerde (zit- en/of werk)houding? Je omgeving heeft hier meestal invloed op. Hier komt het woord ergonomie om de hoek kijken. Ergonomie is de wetenschap die de relatie van de Juiste houding bij staan en tillen mens tot zijn omgeving onderzoekt en de gezondheid, het comfort en het functioneren van mensen bevordert.

Er zijn drie soorten ergonomie: fysieke, cognitieve en organisatie ergonomie. In dit dossier gaan we in op de fysieke ergonomie vanwege het veel voorkomende verband met rugpijn.

Fysieke ergonomie

Alle voorwerpen om je heen zijn op maat gemaakt voor de mens. Van een huis tot de afstandsbediening, van een bed tot een winkelkarretje van de supermarkt. Het is zo gemaakt dat je het gemakkelijk kunt gebruiken. Dit wordt fysieke ergonomie genoemd.

In principe zul je geen fysieke klachten ervaren met afwisselende, alledaagse bezigheden. De voorwerpen die je gebruikt zijn immers speciaal gemaakt om lichamelijke problemen te voorkomen. Gebruik je een voorwerp echter extreem vaak op dezelfde manier dan liggen pijnklachten op de loer. Beeld je eens in: je houdt acht uur lang een afstandsbediening in je hand en je drukt elke vijf seconden met je duim op een knopje. Hoe ergonomisch de afstandsbediening ook is: binnen deze acht uur ervaar je vervelende klachten aan je duim en hand.

Ergonomisch werken

Werk je acht uur op een dag en voer je vaak dezelfde handelingen uit? Of verricht je zwaar werk, waarbij intensieve lichamelijke inspanning nodig is? Beide situaties leiden bij een verkeerde houding tot rugklachten. Je omgeving speelt hierbij een belangrijke rol, maar is niet altijd doorslaggevend. Als je bijvoorbeeld een goede ergonomische bureaustoel hebt, maar weinig beweegt gedurende de dag, is het risico op rugpijn alsnog aanwezig.

Bij rugklachten door een verkeerde werkhouding kan er binnen de ergonomie op twee manieren ingegrepen worden:

  • Gericht op de werksituatie
  • Gericht op het gedrag van de werknemer

Ergonomie en werksituatie

Heb je rugklachten vanwege slechte arbeidsomstandigheden? Dit kan van alles zijn. Je moet van je baas vaak overwerken, waardoor je lichaam overbelast raakt. Je bent gestrest vanwege werkdruk en dit uit zich in lichamelijke klachten. Je werkt fulltime achter een bureau dat te hoog staat en je hebt een simpele stoel die je niet kunt verstellen naar jouw persoonlijke wensen. Maak de werksituatie bespreekbaar bij je baas en probeer het eerst met het bedrijf op te lossen. Laat je baas een ergonomische stoel of een verstelbaar bureau aanschaffen. Bespreek dat je werk uit handen geeft of dat je vaker een pauze neemt.

Valt er niet met je baas over te praten? Schakel dan een werkplekadviseur of fysiotherapeut in die gespecialiseerd is in werkgerelateerde klachten. Via de Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) kun je eventueel een klacht indienen.

Lees meer over rugpijn en een juiste houding op het werk op de pagina’s ‘Juiste zithouding bij nekpijn en rugpijn’ en ‘Juiste houding bij staan en tillen’.

Ergonomische muis, muismat en toetsenbord

Om lichamelijke klachten als RSI, carpaal tunnel syndroom en andere polsklachten te voorkomen, kun je verschillende ergonomische hulpmiddelen gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan een ergonomische muis, muismat en toetsenbord. Hand- en polsklachten worden vaak veroorzaakt door een verkeerde houding van je arm en/of pols, of doordat je bewegingen te vaak herhaalt. Daarom zijn er muismatten en toetsenborden die een ingebouwd polskussen hebben, waarop je pols kan rusten. Door ergonomisch te werken forceer je de houding van je pols niet, waardoor je klachten als carpaal tunnel syndroom voorkomt.

Een ergonomische muis is vaak zo gevormd dat je hand op een natuurlijkere manier op de muis kan rusten. Ook hebben ergonomische muizen soms een beweegbare bal bij de duim, waarmee je de cursor op het scherm beweegt. Je hoeft dan niet de hele muis te bewegen. Zo voorkom je dat je vaak je pols moet optillen en de muis beweegt vanuit je pols. Dit kan namelijk leiden tot een muisarm, een vorm van RSI.

Verstelbaar beeldscherm en laptopstandaard

Het is belangrijk dat je beeldscherm op de juiste hoogte en afstand staat. Veel mensen werken tegenwoordig op hun laptop in bijvoorbeeld een café of aan de keukentafel, maar dit is ergonomisch gezien niet ideaal. Je kunt veel last krijgen van onder andere je nek, rug en ogen als je continu te veel naar beneden moet kijken. Als je veel op een laptop werkt, doe je er goed aan een laptopstandaard aan te schaffen. Daarmee kun je je laptop dusdanig neerzetten dat het scherm op de juiste hoogte en afstand staat. Wel heb je dan een extra toetsenbord en muis nodig. En als je die toch aan gaat schaffen, kies dan voor een ergonomische versie!

Ook bij een vaste computer is het qua ergonomie belangrijk om een verstelbaar beeldscherm te hebben. Vooral op flexplekken waar je je bureau deelt met andere medewerkers. Niemand is precies even lang en daarom is het belangrijk dat je je beeldscherm gemakkelijk op de juiste hoogte in kan stellen. Vooral op plekken waar je niet (gemakkelijk) je bureauhoogte aan kunt passen.

Wat is de juiste hoogte en afstand voor je beeldscherm? Zorg ervoor dat je beeldscherm recht voor je staat, zodat je je nek niet hoeft te verdraaien om naar je scherm te kijken. Ook moet de bovenkant van je scherm op ooghoogte zijn. Zo kijk je lichtelijk naar beneden om het midden van je scherm te zien. De afstand waarop je beeldscherm vanaf je gezicht moet staan, hangt af van de grootte van het scherm. Zo kun je een beeldscherm van 14 inch (gemeten vanuit twee tegenovergestelde hoeken) het beste ongeveer 50-75 centimeter ver zetten, terwijl een scherm van 21 inch al snel een meter van je gezicht moet staan om ergonomisch te werken.

Ergonomische bureaustoel instellen

Het allerbelangrijkste ergonomische hulpmiddel is misschien toch wel de bureaustoel. Veel bedrijven letten op ergonomie en investeren daarom in goede, ergonomische bureaustoelen. Helaas zijn die in veel gevallen verkeerd afgesteld. Zelfs de beste ergonomische bureaustoelen zijn dan nutteloos, of kunnen juist klachten veroorzaken door een verkeerde zithouding.

Enkele belangrijke punten om op te letten bij het kopen en instellen van een ergonomische bureaustoel:

  • Juiste zithoogte. Zorg ervoor dat de zitting van je stoel net iets hoger is dan je knieholte. Hierdoor maken je knieën geen rechte hoek, maar zijn ze net iets meer gestrekt. Hierdoor komt er niet te veel druk op je onderbenen en hielen. Ook zorgt een juiste zithoogte voor een ergonomische zithouding in je rug.
  • Juiste zitdiepte. De lengte van de zitting van de bureaustoel is ideaal als je nog 4 vingers kunt bewegen tussen de voorkant van de zitting en je knieholte. Een te lange zitting knelt de bloedvaten in je knieholte af, wat op den duur tot vervelende klachten kan leiden, zoals spataders. De zitdiepte kun je bij sommige ergonomische bureaustoelen ook instellen.
  • Lumbaalsteun. Een goede bureaustoel heeft een verstelbare steun ter hoogte van de onderrug. Deze zorgt ervoor dat je bekken niet achterover kan kantelen, waardoor je wordt ondersteund om met een rechte rug te zitten.
  • Armsteunen. Dit is misschien wel het aandachtspunt van de bureaustoel dat het vaakst over het hoofd wordt gezien. Er zijn dan ook veel bureaustoelen te koop met armleuningen die slecht of niet verstelbaar zijn, of zelfs helemaal geen armleuningen hebben. Toch zijn armsteunen heel belangrijk. Ze zorgen ervoor dat je armen ondersteund worden, waardoor je je schouders kunt ontspannen. Let bij het instellen niet alleen op de hoogte van de armsteunen, maar ook op de afstand van je lichaam. Veel bureaustoelen zijn te breed, waardoor de armsteunen te ver van je lichaam staan. Hierdoor kunnen je armen niet recht naar beneden hangen en op de steunen rusten. Het meest ideaal voor ergonomisch werken is dus een bureaustoel met armleuningen die ook zijwaarts versteld kunnen worden.

Verstelbaar bureau voor ergonomisch werken

Wanneer je je stoel helemaal goed hebt ingesteld, kun je je bureau instellen. Deze is namelijk afhankelijk van je zithoogte en armlengte. Stel je bureau een paar centimeter hoger in dan de hoogte van je armleuningen. Heb je nu geen toegang tot een ergonomisch bureau op je werkplek of werk je thuis aan de keukentafel? Gebruik dan een voetensteun. Je kunt dan je stoel wat hoger instellen. Zo kun je ook aan een te hoog ingesteld bureau op een ergonomisch werken.

Kom in beweging!

Een laatste tip om lichamelijke klachten te voorkomen is om niet te veel stil te zitten. Je kunt je hele werkplek nog zo ergonomisch hebben ingesteld, toch blijft het noodzakelijk om regelmatig pauze te nemen. Je kunt alleen al een verschil maken door even van je plek te gaan om wat drinken te halen, naar de wc te gaan, of om met een collega te praten. Introduceer op kantoor ook eens het idee om een rondje te gaan wandelen tijdens de lunch of halverwege de middag. Zo ben je niet alleen in beweging, maar waai je ook even lekker uit buiten.

Ook achter je bureau zelf kun je meer in beweging komen, door bijvoorbeeld aan een zit-stabureau te werken. De afwisseling tussen zitten en staan zorgt voor een betere doorbloeding en voorkomt te veel eenzijdige belasting van je lichaam.

Staand werken toch een stap te ver voor je? Ga dan eens zitten op een ergonomische zitbal! Doordat je op een zitbal continu je evenwicht moet bewaren, werk je tijdens het zitten aan de spieren in je rug. Hierdoor verbeter je je houding en voorkom je klachten. Hetzelfde effect bereik je met een ergonomisch zitkussen op je stoel.

Ergonomie en werknemer

Wees kritisch naar jezelf. Pak je genoeg rust en beweeg je voldoende tijdens het werk? Maak je je onnodig druk waardoor je dagelijks gestrest op het werk zit? Schakel eventueel zelf professionele hulp in of vraag een training aan via het werk. Het klachtenpatroon is bepalend voor de invulling van de hulp. Zo kan een psycholoog helpen bij stress en een fysiotherapeut bij lichamelijke klachten zoals rug-, nek- en schouderpijn.

Ergonomie thuis

In je vrije tijd breng je waarschijnlijk heel wat uren zittend door. Eten, boek lezen, de krant lezen en vooral TV kijken. Als je een paar uur bijvoorbeeld scheef in een stoel hangt voel je dit op den duur in je nek of rug. Een bank of stoel met goede ondersteuning en passend bij je lichaamsbouw zorgt niet alleen voor goede ontspanning van je spieren, maar voorkomt ook nek -en rugklachten.

Zeven basisvoorwaarden ergonomisch zitten

De zeven basisvoorwaarden voor ergonomisch zitten zijn ontwikkeld door fysio- en ergotherapeuten.

Deze voorwaarden zorgen ervoor dat jouw stoel optimale ondersteuning biedt precies waar jouw lichaam het nodig heeft. Lekker zitten wordt hierdoor ook gezond zitten. Wanneer je rugproblemen of bijvoorbeeld een spieraandoening hebt, zul je minder klachten hebben als je stoel voldoet aan deze voorwaarden.

De zeven basisvoorwaarden voor ergonomisch zitten:

  1. Nekwervelondersteuning
  2. Ruggenwervelondersteuning
  3. Juiste armleggerhoogte
  4. Lende-ondersteuning
  5. Juiste zithoek
  6. Ideale zitdiepte
  7. Ideale zithoogte

Pagina laatst aangepast opĀ 03-02-2017

Auteur: Redactie Gezondheidsplein

Bronnen: De Projectinrichter, Ergomotion, Arbo online, sit-and-sleep.be

Cookies

Gezondheidsplein

Cookies op gezondheidsplein.nl

Om gezondheidsplein.nl voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken, gebruikt Gezondheidsplein cookies (en daarmee vergelijkbare technieken). 

Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen, en mogelijk ook buiten, onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen de website, onze communicatie en advertenties aan op jouw interesses en profiel. Daarnaast kan je door deze cookies informatie delen via social media.

Als je op "Accepteer" klikt, dan geef je Gezondheidsplein toestemming om cookies voor social media en gepersonaliseerde advertenties te plaatsen. Lees hier meer over in ons privacybeleid en cookiebeleid

Via "Cookie Instellingen" kan je zelf ook instellen welke cookies worden geplaatst. Je kan je keuze altijd wijzigen of intrekken op ons cookiebeleid.


Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren