Dementie

Wat is dementie?

Dementie is een verzamelnaam voor verschillende ziektes die de hersenen aantasten en waardoor iemand steeds verder achteruitgaat in functioneren. Hoewel veel mensen dementie vooral associëren met geheugenverlies, is dementie eigenlijk een verzamelnaam voor ruim vijftig verschillende ziektes. Als je dementie hebt, gaan cellen in je hersenen minder goed werken en sterven af. Hierdoor krijg je steeds meer problemen met bijvoorbeeld je geheugen, het werken met een agenda, tijdsbesef (klokkijken) en het herkennen van mensen/omgeving.

Naast problemen die te maken hebben met een slechter functionerend geheugen kun je moeite krijgen met taal en dagelijkse handelingen. Zo kan een kop koffie zetten al moeilijk worden. Ook kan het gedrag van iemand met dementie veranderen. Het verloop van dementie verschilt per persoon. Bij sommige mensen gaat de hersenfunctie snel achteruit. Anderen leven nog jaren in een redelijk goede geestelijke gezondheid.

Soorten dementie

Ongeveer een op de vijf mensen krijgt een bepaalde vorm van dementie. Hoe dementie zich uit, is afhankelijk van de specifieke aandoening en wisselt van persoon tot persoon. Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op dementie. Als je 90 wordt, heb je 40% kans om dementie te krijgen.

De meest voorkomende vormen van of soorten dementie zijn:

  • De ziekte van Alzheimer. In 70% van de gevallen van dementie in Nederland is er sprake van de ziekte van Alzheimer.
  • Vasculaire dementie. Vasculaire dementie vormt 20% van de gevallen van dementie in Nederland.

Andere soorten dementie zijn:

Klik op bovenstaande aandoeningen om meer te lezen over de oorzaken, symptomen en eventuele behandeling van de betreffende aandoening.

Oorzaak van dementie

Bij de meeste vormen van dementie is de oorzaak onbekend. Je hebt een grotere kans om dementie op jongere leeftijd te krijgen als een vorm van dementie ook in je naaste familie voorkomt. Bij dementie op oudere leeftijd speelt erfelijkheid een kleinere rol. Ook zijn er risicofactoren die de kans op dementie verhogen, waaronder roken, een ongezonde levensstijl, te weinig beweging, een hoge bloeddruk en diabetes.

Symptomen van dementie

De verschijnselen van dementie en de ernst ervan verschillen per persoon. Ze hangen ook af van welke vorm van dementie je hebt. Bekende symptomen van dementie zijn:

  • Geheugenproblemen en vergeetachtigheid
  • Gedrag- en persoonlijkheidsveranderingen. Door alle verschijnselen is het lastiger normaal te functioneren of normaal om te gaan met je werk, familie of vrienden. Ook somberheid en depressiviteit kunnen voorkomen.
  • Verminderd besef van tijd en plaats. Bij beginnende dementie ben je je steeds minder bewust van tijd en plaats. Soms weet iemand met dementie niet meer hoe hij op een bepaalde plek is gekomen.
  • Je hersenen hebben moeite met het verwerken van informatie (cognitieve stoornis) op één of meer van de volgende punten:
    • Je krijgt moeite met taal begrijpen of zelf omgaan met taal (afasie).
    • Hoewel er niets mis is met je spieren of zenuwen krijg je meer moeite om bepaalde (routinematige of dagelijkse) handelingen uit te voeren (apraxie).
    • Het kost je meer moeite voorwerpen te herkennen (agnosie).
    • Je hebt steeds meer moeite met plannen, organiseren of logisch nadenken.

    Voor een officiële diagnose dementie moeten de genoemde verschijnselen van blijvende aard zijn en niet alleen bestaan tijdens bijvoorbeeld een periode van acute verwardheid. De verschijnselen nemen toe naarmate je langer dementie hebt. In de loop van de ziekte raak je ook lichamelijk steeds meer verzwakt. Je wordt steeds afhankelijker van anderen. Aan het einde van de ziekte ben je voor alle verzorging volledig afhankelijk van de hulp van anderen. Lees verder over de verschillende fasen van dementie.

    Diagnose van dementie

    Het stellen van de diagnose dementie kan gebeuren door een huisarts of door een andere specialist, zoals een neuroloog of geriater. Een geriater is een specialist die zich richt op ouderen. Ouderen hebben vaak meerdere aandoeningen tegelijkertijd. Vaak gaat het om een combinatie van lichamelijke, psychische en sociale problemen. De geriater probeert naar het hele plaatje te kijken en werkt nauw samen met andere specialisten. 

    Vragenlijst

    De arts zal beginnen met een gesprek (anamnese) en een paar simpele testjes om de ernst van de mogelijke dementie te bepalen. Er zijn een aantal standaard vragenlijsten die de arts kan gebruiken. De meest bekende is de zogenaamde Minimal Mental State Examination (MMSE). Bij een MMSE wordt met een standaard lijst het opslaan en weergeven van informatie (cognitieve functies) getest. Hiermee krijg je een globaal inzicht in het tijdsbesef, het geheugen, het logisch nadenken en het uitvoeren van kleine handelingen.

    Het is belangrijk om niet alleen naar een arts te gaan, neem vooral een familielid of bekende met je mee. Deze zal ook gevraagd worden naar hoe hij of zij vindt dat het met je gaat (hetero-anamnese).

    Lichamelijk onderzoek

    Een specialist doet neurologisch onderzoek om de diagnose dementie te bevestigen. Eventueel wordt een MRI-scan gedaan. Ook krijg je een lichamelijk onderzoek en zal er bloed onderzocht worden. Deze onderzoeken moeten uitsluiten dat er geen andere oorzaak is voor het verminderd functioneren. Andere oorzaken van verminderde cognitieve functie zijn bijvoorbeeld:

    Voor mensen uit je directe omgeving en misschien ook voor jezelf vallen na de diagnose vaak een hoop puzzelstukjes op hun plaats. In de meeste gevallen is aan de diagnose al een hele tijd voorafgegaan waarin de klachten toenamen. En hoewel de klachten per persoon en per vorm van dementie verschillen, zijn er altijd wel situaties aan te wijzen in het verleden die bij nader inzien (voor)tekenen waren van de dementie.

    Behandeling van dementie

    Dementie is niet te genezen. Wel kunnen in sommige gevallen met medicijnen bepaalde klachten verminderen en kan de ziekte vertraagd worden. Als je dementie hebt, is het onvermijdelijk dat je in toenemende mate hulpbehoevend wordt. De verdere behandeling is erop gericht je zo lang mogelijk in een zo goed mogelijke conditie te houden, zowel lichamelijk als geestelijk. Voldoende beweging, gezonde voeding en goede verzorging zijn erg belangrijk. Steeds vaker wordt ook muziektherapie ingezet bij dementie. Muziek kan de kwaliteit van leven voor mensen met dementie (tijdelijk) verhogen.

    Wonen met dementie

    Samen met een arts en (eventuele) mantelzorgers wordt bekeken óf en hoeveel hulp je nodig hebt en of je begeleiding moet krijgen. Je hebt altijd recht op een casemanager bij dementie. Een casemanager kan je begeleiden in de zoektocht naar hulp en ondersteuning. Casemanagement bij dementie wordt vergoed vanuit de basisverzekering.

    Afhankelijk van de situatie kun je nog een hele tijd thuis blijven wonen met de juiste zorg en begeleiding. Deze zorg kan van de wijkverpleging en van mantelzorgers komen. Mantelzorgers kunnen je partner, je kinderen, vrienden, maar ook je buren zijn. Meer over mantelzorg lees je in het dossier Mantelzorg. Meer over ondersteuning bij huishoudelijke hulp, verpleging en verzorging bij dementie lees je op de website Dementie.nl.

    Als de zorgbehoefte groter wordt, is in de meeste gevallen thuis blijven wonen niet meer mogelijk. Gemiddeld is het na zes tot acht jaar dementie nodig om opgenomen te worden in een verpleegtehuis.

    Omgaan met dementie

    Als je dementie hebt, is het belangrijk dat je zo lang mogelijk de regie op je leven in handen houdt. Dat wat je normaal gesproken als vanzelfsprekend doet, lukt namelijk steeds minder goed. Je raakt de grip kwijt. Daar kun je niets aan doen en hoef je je niet voor te schamen. Probeer zo lang mogelijk actief te blijven om kwaliteit van leven te behouden.

    Dementie vraagt ook veel van de mensen in de directe omgeving. De manier waarop je gewend bent met elkaar om te gaan verandert. Als mantelzorger moet je leren omgaan met deze veranderingen. Er wordt veel van je gevraagd aan begrip en geduld. Voor de mantelzorger is het van belang niet overbelast te raken. Het is belangrijk gevoelens en taken te delen met anderen. Goed voor jezelf zorgen als mantelzorger klinkt misschien egocentrisch, maar betekent dat je de zorg voor je naaste langer vol kunt houden. Daarmee stel je de opname in een zorginstelling uit.

    Muziektherapie om symptomen van dementie te verminderen, het werkt!

    Muziek luisteren om symptomen van dementie te verminderen; het lijkt een zweverige oplossing. Niets is minder waar! Bedenk je dit maar eens: wanneer jij die afspeellijst van een vakantie van jaren terug weer eens luistert, krijg je vast weer helemaal vakantie-vibes, of niet? Heerlijk is dat! Muziek heeft sterke associaties in onze hersenen, waardoor een beetje muziek al enorm veel herinneringen kan oproepen.

    Dat is interessant! Muziek laat ons dingen herinneren waarvan we dachten dat we ze al lang waren vergeten. Dat maakt muziek een ideaal middel om dementiepatiënten weer een beetje hun oude ik te laten zijn. Een therapie gericht op het verminderen van symptomen van dementie door middel van muziek wordt ook wel muziektherapie genoemd. Muziek luisteren vermindert dus daadwerkelijk dementie symptomen, hoe simpel de oplossing ook lijkt. Wij geven je alle informatie.

    Wat gebeurt er in je hersenen als je muziek luistert?

    De invloed van muziek op onze hersenen wordt nogal eens onderschat. Muziek kan namelijk extreem veel betekenen in onze ontwikkeling. Er is nog volop wetenschappelijk onderzoek gaande naar het effect van muziek op de hersenen. Hieronder vind je een paar van de bijzondere effecten die muziek heeft op onze hersenen.

    Muziek verbetert je ruimtelijke inzicht

    Ruimtelijk inzicht is het vermogen om je een voorstelling van iets te kunnen maken en te navigeren. Muziek kan deze vaardigheid enorm verbeteren. Door te luisteren naar muziek – vooral pianomuziek – kun je je IQ namelijk een flinke boost geven. Je ruimtelijk inzicht kan daarmee met maar liefst negen punten stijgen!

    Muziek maakt je minder bezorgd en zenuwachtig

    Muziek luisteren kan je helpen in stressvolle situaties. Heb je een belangrijke afspraak of moet je nog veel werk doen? Dan is het een goed idee om eens eventjes naar wat muziek te luisteren. Muziek zorgt ervoor dat je lagere niveaus van het stresshormoon cortisol in je lichaam krijgt en laat je daardoor minder bezorgd en zenuwachtig voelen.

    Muziek verbetert cognitieve functies

    Onderzoek heeft aangetoond dat een muziekje op de achtergrond tijdens werk je enorm kan helpen. Het verbetert je geheugen en aandacht, doordat het je werkzaamheid vergroot en humeur verbetert. Of de muziek die opstaat ook muziek is die je leuk vindt, maakt niet zoveel uit. Wel is gebleken dat vocale muziek een stuk minder goed helpt bij deze processen dan instrumentale muziek. Vocale muziek heeft eerder de neiging om af te leiden.

    Muziek helpt bij hersenschade

    Wanneer je muziek luistert komt het stofje ‘dopamine’ vrij in je hersenen. Dopamine staat beter bekend als het gelukshormoon. Naast dat het ons een geluksgevoel geeft, is dopamine ook erg goed voor je hersenfunctie. Vooral mensen met groot hersenletsel kunnen daar veel baat bij hebben.

    Onderzoek heeft daarnaast aangetoond dat mensen met letsel aan de linker hersenhelft veel baat hebben bij muziek luisteren. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die niet meer kunnen spreken. Deze mensen wordt soms aangeraden om met muziek mee te zingen, totdat ze weer kunnen praten. Wetenschappers denken dat muziek de beschadigde delen in de hersenen weer kan herstellen, doordat het helpt bij het koppelen van melodieën en taal.

    Muziek helpt bij geheugenverlies

    Muziek heeft sterke associaties met herinneringen, het kan daardoor goed helpen bij geheugenverlies. Dat kan een klein dingetje zijn zoals het vergeten waar je je sleutels ook alweer had neergelegd, maar het kan ook betrekking hebben op ernstigere vormen van geheugenverlies, zoals bij dementie het geval is.

    Muziek luisteren: de ideale oplossing bij dementie symptomen?

    We kunnen dus zeker zeggen dat muziek ons in veel opzichten enorm kan helpen, maar is dat ook het geval bij dementie? Geheugenverlies bij dementie kan zeker voor een deel worden verholpen met muziek, zo blijkt uit onderzoek.

    De paden die muziek in onze hersenen maakt, worden als een van de laatste dingen aangetast bij dementie. Dat maakt dat herinneringen nog vrij makkelijk kunnen worden teruggeroepen door simpelweg een muziekje op te zetten dat de dementerende vroeger luisterde en waar dus herinneringen aan zijn verbonden. Muziek stimuleert veel hersengebieden, waaronder de hippocampus – het deel van de hersenen dat het langetermijngeheugen regelt.

    Onderzoek toont daarnaast aan dat muziek sociale vaardigheden weer wat kan opkrikken bij dementerenden die wat meer in zichzelf getrokken zijn.

    Muziektherapie

    Er zijn verpleeghuizen en ziekenhuizen die de waarde van muziek hebben ingezien en die muziektherapie bieden aan hun patiënten. Bij dementerenden kan bijvoorbeeld een lijstje worden opgesteld met nummers die ze vroeger luisterden. Wanneer ze deze luisteren, komen herinneringen terug en voelen ze zich een stuk beter. Niet overal wordt deze therapie al aangeboden, maar de kans is aanwezig dat muziek steeds meer zal worden verwerkt in behandelingen.

    Ben je bang dat je gaat dementeren? Wellicht is het een idee om eens een lijstje op te stellen met nummers die veel voor je betekenen. Zo’n lijstje kan later altijd van pas komen om die herinneringen weer terug te roepen.

    Lees ook op dementie.nl meer over muziek en dementie.

    Wil je verder lezen of meer weten over dementie? Neem dan eens een kijkje op de voglende websites:

    • Kijk voor meer informatie over dementie op de website van Alzheimer Nederland.
    • Voor mantelzorgers van mensen met dementie is er de speciale website Dementie.nl, een online ondersteuningsplatform opgericht door Alzheimer Nederland.

    Pagina laatst aangepast op 29-07-2019

    Auteur: Redactie Gezondheidsplein

    Deze informatie is gecontroleerd door: Alzheimer Nederland

    Cookies

    Gezondheidsplein

    Om je een informatieve en prettige online ervaring te bieden, maken Gezondheidsplein.nl (onderdeel van solvo b.v.) en derden gebruik van verschillende soorten cookies. Hieronder vallen functionele, analytische en persoonlijke cookies. Met deze cookies kunnen we de werking van onze website verbeteren en je van gepersonaliseerde advertenties voorzien.

    Door op ‘Akkoord en doorgaan’ te klikken, gaat u akkoord met het plaatsen van alle cookies zoals omschreven in onze privacy- & cookieverklaring.

    Cookievoorkeuren

    Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

    Selecteer welke cookies je wil accepteren