Website van het Jaar

De invloed van erfelijkheid op je gezondheid

Hoewel een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving belangrijk zijn, kun je hiermee niet elke ziekte voorkomen. Sommige ziekten zijn namelijk erfelijk en worden bepaald door je genen. Er zijn ook een heleboel ziekten die worden veroorzaakt door  een wisselwerking tussen je genen, je gedrag en omgeving: door je genen heb je meer kans om deze ziektes te ontwikkelen, maar je leefstijl en omgeving kunnen dit bevorderen.

Wat is erfelijkheid?

Van elk gen erf je er twee; één van je moeder en één van je vader. Iedereen heeft kleine foutjes (mutaties) in de genen. Deze mutaties vormen meestal geen probleem, maar sommige veroorzaken ziekten. Soms wordt bij de geboorte al duidelijk dat een kind een ziekte heeft; soms blijkt dat pas op latere leeftijd.

De meeste erfelijke ziekten zijn recessief: om de ziekte door te geven aan hun kind, moeten beide ouders drager zijn van de genvariant die de ziekte veroorzaakt. Dit betekent echter niet dat de ouders deze ziekte ook zelf hébben, maar alleen dat ze drager zijn van de genvariant. Er zijn ook erfelijke ziekten die dominant zijn: dan hoeft maar één van de ouders de genvariant te hebben om het door te geven aan een kind.

Bij welke aandoeningen speelt erfelijkheid een belangrijke rol?

De meeste ziekten ontstaan door een combinatie van genen, leefstijl en omgevingsfactoren. Het is hierdoor lastig om te voorspellen of je een bepaalde ziekte uiteindelijk krijgt of niet. Zo kunnen verschillende soorten kanker bijvoorbeeld erfelijk zijn: er zijn genen bekend die een verhoogd risico geven op kanker. Toch krijgt niet iedereen met dit gen uiteindelijk kanker; dat is afhankelijk van meerdere factoren.

Een aantal aandoeningen waarbij erfelijkheid ook een rol kan spelen, zijn hart- en vaatziekten, diabetes en dementie.

Hart- en vaatziekten

Bij een aantal hart- en vaatziekten en hartritmestoornissen speelt erfelijke aanleg een rol. Dit is met name het geval wanneer meerdere familieleden voor hun 65e te maken krijgen met (een) hart- of vaatziekte(n). Het is goed om alert te zijn als één van je ouders of je broer of zus op jonge leeftijd een hartaandoening heeft gekregen. Met een preventief medisch onderzoek kun je achterhalen in hoeverre jij ook risico loopt om deze aandoening te krijgen. 

Bepaalde vormen van kanker

Bij ongeveer 5% van alle kankersoorten is aantoonbare erfelijkheid de belangrijkste oorzaak. Vaak is het echter een combinatie van verschillende factoren. Kankersoorten waarvan bekend is dat erfelijke aanleg van invloed kan zijn, zijn onder andere:

Diabetes

Ook bij het krijgen van diabetes speelt erfelijkheid een rol. De invloed van erfelijkheid is groter bij diabetes type 2 dan bij type 1. Als diabetes type 2 voorkomt in je familie, heb je zelf een grotere kans om het ook te krijgen. Je levensstijl, met name overgewicht en te weinig bewegen, speelt hier een grote rol in. Zelfs als diabetes type 2 in de familie voorkomt, kun je de kans op het zelf krijgen van de ziekte met de helft verkleinen door gezonder te leven. 

Bij diabetes type 1 speelt erfelijkheid een veel kleinere rol. Het is nog niet bekend wat je zelf kunt doen om diabetes type 1 te voorkomen.

Dementie

Meestal is dementie niet erfelijk, maar als de dementie al voor je 65e begint, is er een kans dat erfelijkheid wel een rol speelt. Als dementie op jonge leeftijd binnen een familie vaker voorkomt, kan er sprake zijn van dominant overerfbare dementie. In dat geval wordt de dementie veroorzaakt door één specifiek gen. Kinderen van ouders met deze vorm van dementie, hebben 50% kans om zelf ook dementie te krijgen.

Preventie en diagnose erfelijke ziektes

Het is belangrijk om je bewust te zijn van de ziekten die in je familie voorkomen en je hier – indien mogelijk – regelmatig op te laten onderzoeken. Als een bepaalde erfelijke ziekte veel voorkomt in je familie, kun je een genetisch onderzoek laten doen. Door middel van lichamelijk onderzoek, een stamboom en eventueel DNA-onderzoek kan dan worden vastgesteld of er sprake is van een erfelijke ziekte. Een andere optie is preventief medisch onderzoek, bijvoorbeeld via een Total Body Scan of een gerichte MRI of echo. Vaak gebeurt dit in een privékliniek. 

Daarnaast is een gezonde leefstijl belangrijk. Dit is altijd belangrijk, maar zeker als je een (erfelijke) aandoening hebt of de kans hebt om deze te ontwikkelen.

Pagina laatst aangepast opĀ 22-07-2020

Auteur: Redactie Gezondheidsplein

Dit dossier is mede mogelijk gemaakt door onze partners.

Cookies

Gezondheidsplein

Cookies op gezondheidsplein.nl

Om gezondheidsplein.nl voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken, gebruikt Gezondheidsplein cookies (en daarmee vergelijkbare technieken). 

Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen, en mogelijk ook buiten, onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen de website, onze communicatie en advertenties aan op jouw interesses en profiel. Daarnaast kan je door deze cookies informatie delen via social media.

Als je op "Accepteer" klikt, dan geef je Gezondheidsplein toestemming om cookies voor social media en gepersonaliseerde advertenties te plaatsen. Lees hier meer over in ons privacybeleid en cookiebeleid

Via "Cookie Instellingen" kan je zelf ook instellen welke cookies worden geplaatst. Je kan je keuze altijd wijzigen of intrekken op ons cookiebeleid.


Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren