Lactose-intolerantie

In het kort:

  • Lactose-intolerantie is een intolerantie voor melksuiker (lactose)
  • Zowel bij baby’s als bij volwassenen kan er een lactose-intolerantie optreden
  • Bekende symptomen van lactose-intolerantie zijn buikpijn, diarree, een opgeblazen buik, winderigheid en misselijkheid
  • Het wordt veroorzaakt doordat het lichaam geen of weinig lactase aanmaakt
  • In het ziekenhuis kun je testen of je een lactose-intolerantie hebt aan de hand van een waterstof-ademtest, LTT of een eliminatie-provocatie test
  • Om het ontstaan van klachten te voorkomen, kun je lactase tabletten innemen of lactosevrije producten eten.

Wat is lactose-intolerantie?

Wanneer je lactose-intolerantie hebt, krijg je bij het eten of drinken van lactose-houdende producten last van buik-/darmklachten. Lactose komt vooral voor in melk en melkproducten. Daarnaast zit lactose in vele producten waar melkbestanddelen in verwerkt zijn, zoals kant-en-klaarproducten en sommige medicijnen.

Verschil koemelkallergie en lactose-intolerantie

Lactose-intolerantie is niet hetzelfde als een koemelkallergie. In beide gevallen kun je buik- en darmklachten krijgen bij de inname van melkproducten, maar dit heeft beide een andere oorzaak. Bij een koemelkallergie (officieel koemelkeiwit-allergie) ontstaat er een allergische reactie op eiwitten die in koemelk voorkomen. Hierbij reageert het immuunsysteem abnormaal op melkeiwitten die het lichaam binnenkomen. Kleine hoeveelheden melkeiwit kunnen al ernstige klachten veroorzaken. Voedselintolerantie is iets anders dan een voedselallergie. Bij een intolerantie kun je een bepaalde stof niet goed verdragen, in dit geval lactose. Hierbij is geen sprake van een allergische reactie door het immuunsysteem. Nog een belangrijk verschil: melkeiwit zit in álle koemelkproducten, en lactose niet. Mensen met een koemelkallergie eten en drinken dus ook geen lactosevrije producten die zijn gemaakt van koemelk.Het dieet bij koemelkallergie is daarom strenger dan dat bij lactose-intolerantie. 

Bij wie komt lactose-intolerantie voor?

Bijna alle baby’s maken bij de geboorte voldoende enzymen (lactase) aan om lactose goed te kunnen verteren. Bij ruim tachtig procent van de wereldbevolking neemt de productie van deze enzymen na het derde levensjaar geleidelijk af, waardoor de kans groter wordt dat lactose-intolerantie op latere leeftijd ontstaat.

Er zijn sterke verschillen tussen bevolkingsgroepen: zo komt lactose-intolerantie vooral veel voor bij mensen uit Azië, Afrika en Zuid-Europa. Bij deze groepen neemt de aanmaak van lactase sterker af dan in bijvoorbeeld West-Europa. In (Noord)West-Europa heeft naar schatting twee tot zeven procent van de bevolking lactose-intolerantie. Dit is meestal erfelijk bepaald.

De symptomen van lactose-intolerantie

Symptomen lactose-intolerantie bij baby’s en kinderen

Lactose-intolerantie komt bij baby’s en peuters weinig voor. Bij de geboorte maken namelijk bijna alle zuigelingen genoeg lactase aan om lactose goed te verteren. Pas na het derde levensjaar komt lactose-intolerantie in toenemende mate voor. Het is belangrijk lactose-intolerantie bij kinderen op tijd te herkennen. Naast maag- en darmklachten kan er bij kinderen namelijk een groeiachterstand ontstaan.

Bij klachten zal een kind snel klagen over buikpijn of buikkrampen. Na het drinken van melk ontstaat er vaak binnen twintig tot dertig minuten diarree. Bij een jonger kind kun je lactose-intolerantie herkennen aan dunne ontlasting, een opgezette buik, winderigheid en huilerig gedrag (door buikkramp). Let op: heeft je kind hiernaast ook klachten als huiduitslag, hoest of kortademigheid? Dat kan duiden op een koemelkallergie. Lees er meer over in het dossier over koemelkallergie bij baby’s.

Symptomen lactose-intolerantie op latere leeftijd

Lactose-intolerantie bij volwassenen en ouderen is vrij goed te herkennen, omdat vrij snel na het nemen van zuivelproducten klachten ontstaan. Na het gebruik van lactose-houdende producten krijg je vaak snel last van een rommelende of opgezette buik, krampen en daarna diarree.

Bekende symptomen van lactose-intolerantie op een rij:

Vaak heb je minder klachten door zure melkproducten, zoals karnemelk. Deze producten bevatten namelijk lactase-producerende bacteriën die een deel van de lactose al afbreken vóór consumptie.

Oorzaak van lactose-intolerantie

Normaal gesproken maakt je lichaam in de dunne darm een stof aan om lactose te verteren: het enzym lactase. Dit enzym splitst lactose na consumptie op in kleinere suikers (glucose en galactose). Het lichaam neemt deze suikers op in het bloed en gebruikt ze bijvoorbeeld als energiebron. Als het lichaam geen of te weinig lactase aanmaakt, kan de lactose in voeding niet goed verteerd en niet opgenomen worden (malabsorptie). Lactose komt dan onverteerd in de dikke darm terecht. Hier komen er bacteriën bij, die zorgen voor vergisting van de lactose. Als hierdoor klachten ontstaan, spreken we van lactose-intolerantie.

Er zijn verschillende oorzaken mogelijk voor het ontwikkelen van lactose-intolerantie:

  • Primaire lactose-intolerantie
  • Secundaire lactose-intolerantie
  • Aangeboren lactose-intolerantie

Alle mogelijke oorzaken worden hieronder besproken.

Primaire lactose-intolerantie

Bij de geboorte heeft elke baby genoeg lactase om lactose in moedermelk of de zuigelingenvoeding goed te verteren. Een baby heeft daar veel van nodig, omdat hij alleen maar melk drinkt. Zodra de baby ook andere voedingsmiddelen krijgt wordt de behoefte aan lactase minder en neemt de productie af. Bij een kleine groep Noord-Europeanen (in Nederland is dat negen procent), maar vooral bij mensen uit het Verre Oosten en mensen uit het gebied rond de Middellandse Zee neemt na het derde levensjaar de mogelijkheid om het enzym lactase aan te maken vrijwel volledig af. Hierdoor kunnen er problemen ontstaan met de vertering van lactose. Dit is de meest voorkomende oorzaak van een lactose-intolerantie en heet primaire lactose-intolerantie. 

Secundaire lactose-intolerantie

Als je een beschadiging aan de darmwand hebt, bijvoorbeeld door ziekte (na een periode met diarree) of een operatie, kan de productie van lactase in de darmwand (tijdelijk) sterk afnemen. 

Aangeboren lactose-intolerantie

Er bestaat ook een aangeboren vorm van lactose-intolerantie (congenitale lactose-intolerantie). Dit is een zeldzame erfelijke vorm van lactose-intolerantie. Kinderen met deze vorm verdragen ook geen moedermelk. Deze vorm van lactose-intolerantie gaat nooit meer over.  

Lactose-intolerantie testen

Voorafgaand aan de diagnose bestaan vaak al redelijke vermoedens van een lactose-intolerantie, omdat er een heftige reactie is op het nuttigen van (grote hoeveelheden) melkproducten. Maar hoe weet je zeker dat jij of je kind inderdaad intolerant is voor lactose? Je leest het hieronder.

Lactose-intolerantie vaststellen

Er zijn verschillende manieren om lactose-intolerantie te testen en de diagnose te stellen. De bekendste lactose-intolerantie testen zijn de waterstof-ademtest, Lactose Tolerantie Test (LTT) en eliminatie-provocatietest. Let op: besluit nooit zomaar zelf om lactose te vermijden, dit kan leiden tot vitaminetekorten. 

Waterstof-ademtest

Een waterstof-ademtest krijg je in het ziekenhuis. Met deze test kan men vaststellen of je darm bepaalde suikers - zoals melksuiker/lactose - goed verteert. Hoe de test precies in zijn werk gaat, verschilt per ziekenhuis. In het algemeen kun je het volgende verwachten. Een of twee dagen voor het onderzoek mag je bepaalde voedingsmiddelen niet eten, zoals kool, peulvruchten, ui, knoflook en zuivelproducten. Deze producten kunnen het resultaat van de test beïnvloeden. Op de dag van de waterstof-ademtest zelf moet je nuchter zijn (niet eten of drinken).

Op de afdeling moet je ongeveer een minuut in een speciaal apparaat ademen – dit is de ademtest. Vervolgens krijg je een suikeroplossing te drinken. Op vaste tijdstippen wordt de ademtest herhaald. Door de hoeveelheid waterstof in de adem te meten, kom je meer te weten over de darmwerking. Tijdens de afbraak van suikers als lactose produceren darmbacteriën namelijk waterstofgas. Dit komt via het bloed bij de longen en wordt dan uitgeademd. Je kunt uit een waterstof-ademtest dus afleiden of de dunne darm lactose opneemt. Als dat inderdaad het geval is, dan kun je testen of er sprake is van lactose-intolerantie.

Lactose Tolerantie Test (LTT)

In verschillende ziekenhuizen kun je een Lactose Tolerantie Test (LTT) krijgen. Je ondergaat dit onderzoek nuchter. Op vaste tijdstippen wordt bloed afgenomen uit de vinger om de suikerwaarde te meten. Normaal komen er bij de vertering van lactose (melksuiker) suikerdeeltjes in het bloed terecht. Het bloedsuikergehalte stijgt dan. Bij lactose-intolerantie wordt lactose niet goed verteerd en komen de suikerdeeltjes dus ook niet in het bloed terecht.

Bij de Lactose Tolerantie Test nuttig je na de eerste bloedmeting op nuchtere maag een lactose-houdende drank. Vervolgens wordt op verschillende tijdstippen gekeken of het bloedsuikergehalte is gestegen. Als het bloedsuikergehalte niet stijgt, is er mogelijk sprake van lactose-intolerantie.

Eliminatie-provocatie test

Een derde veelgebruikte methode om lactose-intolerantie te testen, is een eliminatie-provocatie test. Deze test voer je uit onder begeleiding van een diëtist of specialist om erachter te komen of er sprake is van een voedselallergie of -intolerantie. Het verdachte voedingsmiddel, in dit geval lactose, wordt voor een langere periode (vaak vier tot zes weken) weggelaten uit het voedingspatroon - de eliminatiefase. Als je in deze periode geen of minder klachten ervaart, groeit het vermoeden van lactose-intolerantie. Om lactose-intolerantie definitief te testen, breng je lactose weer terug in je voeding – de provocatiefase. Hierbij lok je de klachten als het ware uit. Als de klachten terugkomen of verergeren, is er sprake van lactose-intolerantie.

Experimenteer niet zelf met het weglaten en herintroduceren van voedingsmiddelen. Hierbij kunnen vitaminetekorten of zelfs ernstige allergische reacties ontstaan (bijvoorbeeld als er toch sprake is van koemelkallergie). Raadpleeg altijd een deskundige op dit gebied.

Behandeling van lactose-intolerantie

Als blijkt dat je een lactose-intolerantie hebt, zijn er verschillende mogelijkheden hoe je hier mee om kunt gaan. Dit zal vooral bestaan uit aanpassen van je voeding. Je moet een lactosebeperkt dieet volgen. Dit houdt in dat je minder voedingsmiddelen mag gebruiken waarin veel lactose zit. Het gaat dan met name om producten als melk, karnemelk, yoghurt, vla, (slag)room en zachte kazen, zoals smeerkaas en brie. Soms is het nodig om echt alle lactose uit je voeding weg te laten. Dit kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld om je darmen de tijd te geven om te herstellen. Een lactosevrij dieet is alleen nodig als je ook bij heel kleine hoeveelheden lactose klachten hebt. 

Toch de benodigde voedingsstoffen binnenkrijgen

Je kunt niet zomaar alle melkproducten uit je voeding weglaten, want er zitten belangrijke voedingsstoffen in, zoals calcium en vitamine B. Er zijn verschillende manieren om toch alle benodigde voedingsstoffen binnen te krijgen: 

  • Gewone melk lactose-beperkt maken. Dit kan met behulp van een lactase-enzym preparaat, verkrijgbaar bij de apotheek. Een paar druppels in gewone melk zorgen ervoor dat een groot deel van de lactose wordt omgezet zodat de klachten voorkomen worden. Dit omzettingsproces duurt ongeveer 24 uur, je kunt de melk dus niet meteen drinken na het toevoegen van de druppels. De melk kan ook gebruikt worden om mee te koken. 
  • Meer zure melkproducten gebruiken. Deze kun je vaak beter verdragen, omdat deze producten bacteriën bevatten die lactase in zich hebben. 
  • Gewone melk kan je ook vervangen door lactosevrije melk, zoals sojamelk. De lactosevrije melk kan je eventueel aanvullen met vitamine- en/of kalktabletten.
  • Bij de apotheek zijn er ook lactase pillen verkrijgbaar. Dit is handig als je geen dieet kan of wil volgen. Je kunt de klachten voorkomen door de lactase pillen tegelijk in te nemen met lactose-bevattende voedingsmiddelen. 

Het is belangrijk dat je voeding, ondanks het weglaten van de lactose, volledig blijft en er geen tekorten ontstaan. Daarom is het goed om een voedingskundige of diëtist om hulp te vragen bij het samenstellen van je dieet bij lactose-intolerantie.

 

Wat zijn lactase tabletten?

De behandeling van lactose-intolerantie bestaat met name uit het vermijden van producten met lactose. Dit is echter niet altijd haalbaar, omdat in veel (kant-en-klare) producten lactose is verwerkt. Ook in bepaalde medicijnen en vitaminesupplementen zit lactose. Om te voorkomen dat je klachten krijgt bij de inname van lactose kun je lactase tabletten nemen. Op deze pagina lees je meer over lactase tabletten.

Hoe werken lactase tabletten?

Er bestaan verschillende tabletten die het enzym lactase bevatten. De lactase in deze tabletten is geproduceerd door speciale gisten. Lactase tabletten vullen het tekort aan lactase aan, zodat het lichaam lactose kan verteren. Vlak voor of tijdens het eten of drinken van melkproducten neem je één of meerdere tabletten in. De lactase uit de tabletten komt dan samen met de lactose in de dunne darm terecht en bevordert de darmwerking.

De dosering van lactase tabletten

Hoe groot het tekort aan lactase is, verschilt per persoon. Daarom verschilt ook het aantal tabletten dat je moet innemen om klachten door lactose te voorkomen. Vaak bepaal je de dosering op basis van je eigen ervaring en de gebruiksadviezen in de bijsluiter. De manier van inname en vorm verschillen per medicijn. Zo zijn er bijvoorbeeld tabletten, (softgel) capsules en druppels met lactase enzym.

Wanneer moet je lactase tabletten innemen?

Je kunt lactase tabletten innemen wanneer je lactose-intolerantie hebt en - om welke reden dan ook - verwacht lactose binnen te krijgen. Sommige medicijnen en vitaminesupplementen bevatten lactose. In combinatie met lactase tabletten kun je deze zonder zorgen innemen.

Verder zijn er veel (sociale) situaties mogelijk waarin het vermijden van lactose lastig of onwenselijk is volgens mensen met lactose-intolerantie. Denk aan eten onderweg, in restaurants of op vakantie. Soms willen mensen wel graag rekening houden met je lactosevrije wensen, maar zijn ze niet goed op de hoogte van ‘verborgen’ lactose, waardoor je toch klachten kunt krijgen.

Ook thuis of bij vrienden willen sommige mensen toch kunnen genieten van een gebakje of ijsje, zonder zich zorgen te maken. Ook voor kinderen met lactose-intolerantie zijn lactase tabletten een mogelijke oplossing. Denk alleen maar aan het kunnen ‘meedoen’ bij een traktatie op een verjaardag.

 

Lactosevrije producten

Om buik- en darmklachten te voorkomen, is het voor mensen met lactose-intolerantie belangrijk producten met lactose te vermijden. Dit is echter niet altijd even makkelijk. Veel voedingsmiddelen bevatten namelijk lactose, ook veel producten waarvan je het misschien niet zou verwachten. Wist je bijvoorbeeld dat brood, bakmixen, kauwgom, vleeswaren en ontbijtgranen lactose kunnen bevatten? Een aantal voedingsmiddelen met lactose kun je vervangen door lactosevrije producten. Op deze pagina vind je een aantal voorbeelden van lactosevrije producten. 

Lactosevrije kaas

Zoals je misschien weet, is kaas een zuivelproduct dat van melk wordt gemaakt. Dit betekent echter niet dat je helemaal geen kaas meer kunt eten bij lactose-intolerantie. Veel Nederlandse harde kazen zijn namelijk lactosevrij. Tijdens de rijping van deze kaas wordt de lactose volledig afgebroken. Goudse kaas is bijvoorbeeld van nature lactosevrije kaas. Kazen die vaak wel lactose bevatten, zijn onder andere smeltkaas, smeerkaas, verse kaas en cottage cheese. Wel zijn er fabrikanten die bijvoorbeeld verse kaas of roomkaas maken zonder lactose. Deze lactosevrije kaas is in de supermarkt verkrijgbaar.

Lactosevrije melk

Er zijn tegenwoordig allerlei producten zonder lactose beschikbaar waarmee je melk kunt vervangen. Denk aan soja-, amandel-, rijst- of havermelk. Sommige zijn verrijkt met calcium, vitamine B2 en B12 zodat je geen voedingsstoffen misloopt. De meeste producten zijn zowel geschikt om zo te drinken, als om bijvoorbeeld in je cappuccino of baksels te gebruiken. Ook bestaat er speciale lactosevrije melk (echte zuivel dus, maar zonder lactose).

Lactosevrije yoghurt

Onder de lactosevrije producten staat ook lactosevrije yoghurt steeds meer op de kaart. In de supermarkt zijn verschillende alternatieven beschikbaar. Zo kun je kiezen voor een plantaardige variatie op yoghurt, bijvoorbeeld gemaakt van soja of kokos. Ook is er speciale lactosevrije yoghurt gemaakt van echte, lactosevrije koemelk. Overigens worden yoghurt en andere zure melkproducten vaak beter verdragen door mensen met lactose-intolerantie dan andere producten met lactose. Er zitten bacteriën in die lactase produceren, waardoor de lactose al deels wordt afgebroken. Zure melkproducten bevatten dus minder lactose en geven daardoor minder klachten.

Lactosevrije boter

Voor veel lactosevrije producten hoef je niet naar een speciale winkel. Ook voor lactosevrije boter kun je gewoon naar de supermarkt. Daarnaast zijn er verschillende producten die van nature geen lactose bevatten. Zo wordt margarine en halvarine van plantaardige oliën gemaakt (let op: soms worden hier wel melkbestanddelen aan toegevoegd). Je kunt ook altijd kiezen voor een product op basis van soja.

Pagina laatst aangepast op 16-03-2021

Auteur: Redactie Gezondheidsplein

Deze informatie is gecontroleerd door:

.
Cookies

Gezondheidsplein

Cookies op gezondheidsplein.nl

Om gezondheidsplein.nl voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken, gebruikt Gezondheidsplein cookies (en daarmee vergelijkbare technieken). 

Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen, en mogelijk ook buiten, onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen de website, onze communicatie en advertenties aan op jouw interesses en profiel. Daarnaast kan je door deze cookies informatie delen via social media.

Als je op "Accepteer" klikt, dan geef je Gezondheidsplein toestemming om cookies voor social media en gepersonaliseerde advertenties te plaatsen. Lees hier meer over in ons privacybeleid en cookiebeleid

Via "Cookie Instellingen" kan je zelf ook instellen welke cookies worden geplaatst. Je kan je keuze altijd wijzigen of intrekken op ons cookiebeleid.


Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren