Gezondheidsplein is een informatieve website over gezondheid. De gezondheidsinformatie op deze website staat los van eventueel getoonde advertenties.

Kinkhoest (Pertussis)

Een aandoening is een verzamelnaam voor: symptomen, syndromen, klinische tekens, ziekten, handicaps en letsels

In het kort 

  • Kinkhoest is een zeer besmettelijke ziekte van de luchtwegen die begint met een verkoudheid.
  • De oorzaak van kinkhoest is een bacterie met de naam Bordetella pertussis. 
  • In Nederland worden kinderen gevaccineerd tegen kinkhoest.
  • Symptomen van kinkhoest lijken in eerste instantie op een verkoudheid en pas na twee tot drie weken worden de symptomen van kinkhoest duidelijker.
  • Het herstel van kinkhoest kan lang duren. Behandeling is in principe niet nodig.
  • Kinkhoest kan erg gevaarlijk zijn voor jonge zuigelingen, niet-gevaccineerde kinderen en zwangere vrouwen. 

Wat is kinkhoest? 

Kinkhoest is een besmettelijke ziekte van de luchtwegen. Het is een infectie die wordt veroorzaakt door een bacterie, de Bordetella pertussis. Door de gifstof die deze bacterie aanmaakt, krijg je last van hoestbuien die maandenlang kunnen duren. Een ander woord voor kinkhoest is pertussis of honderddagenhoest, verwijzend naar de lange duur van de ziekte. Kinkhoest begint vaak met een verkoudheid. De ernst van de ziekte varieert erg. 

Symptomen van kinkhoest

De symptomen van kinkhoest zijn niet direct na besmetting merkbaar. De eerste symptomen ontstaan tussen de één en drie weken en lijken erg op een verkoudheid 

  • niezen; 
  • eventueel met lichte koorts;
  • prikkelhoest of kriebelhoest;
  • irritatie of ontsteking van de bovenste luchtwegen.

Na twee tot acht weken bereikt de kinkhoest zijn piek. Kenmerkende symptomen zijn:

  • plotseling opkomende, hevige hoestbuien;
  • helder taai slijm ophoesten;
  • overgeven;
  • hoestaanvallen die 's nachts erger zijn;
  • lange gierende inademing (met name bij kinderen tussen de 6 maanden en 5 jaar);
  • hoestbuien door inspanning;
  • hoestbuien bij baby's die vaak optreden tijdens voedingsmomenten;
  • blauw aanlopen (meestal zie je dit alleen duidelijk bij baby’s). 

Meestal worden de hoestbuien na verloop van tijd minder ernstig. Kinkhoest zonder de kenmerkende kinkhoestbuien kan voorkomen, met name bij volwassenen. De kinkhoest uit zich dan als een (zware) verkoudheid die een paar maanden aanwezig blijft. 

Kinkhoest bij baby’s 

Bij jonge baby’s en kinderen die nog niet beschermd zijn tegen kinkhoest door een vaccinatie, kan de ziekte ernstige gevolgen hebben. Kinkhoest bij baby’s heeft invloed op de ademhaling: 

  • apneus (adempauzes); 
  • hoestbuien met overgeven tot gevolg; 
  • in een ernstig geval kan een longontsteking ontstaan;
  • ademnood;
  • lippen, vingers en tenen die blauw kleuren door gebrek aan zuurstof.

In enkele gevallen kan dit leiden tot schade aan de hersenen door zuurstofgebrek. In zeldzame maar ernstige gevallen kan een baby zelfs overlijden. 

Kinkhoest bij zwangere vrouwen 

Kinkhoest bij zwangere vrouwen is gevaarlijk voor het ongeboren kind. Kinkhoest is vooral gevaarlijk voor vrouwen die meer dan 34 weken zwanger zijn. Met name het ongeboren kind kan ernstig in de problemen komen. 

Bij zwangerschap is het belangrijk om contact op te nemen met de huisarts, wanneer iemand in het gezin (vermoedelijk) kinkhoest heeft. Het hele gezin kan dan antibiotica krijgen, zodat de zwangere vrouw niet besmet wordt en de baby na de geboorte gelijk beschermd is. 

Sinds de jaren negentig is er een toename van kinkhoest. Dit was voor de Gezondheidsraad in 2015 reden om het advies te geven het vaccinatieprogramma uit te breiden. Het RIVM heeft het advies opgevolgd en biedt sinds 2019 het kinkhoestvaccin aan voor zwangere vrouwen, om jonge onbeschermde baby’s tijdig te beschermen. Op die manier worden baby's via de moeder beschermd, totdat ze zelf oud genoeg zijn om gevaccineerd te worden. 

Oorzaak van kinkhoest 

Kinkhoest wordt veroorzaakt door de bacterie Bordetella pertussis. De bacterie wordt overgedragen via druppels uit de neus en mond. Deze druppels worden verspreid door uitademing, niezen of hoesten. 

Is kinkhoest besmettelijk? 

Kinkhoest is een erg besmettelijke ziekte. Bij een uitbraak van kinkhoest binnen een gezin raakt ongeveer 90% van de onbeschermde gezinsleden geïnfecteerd. Het is mogelijk om vaker dan eens besmet te worden met kinkhoest. 

Hoe vaak komt kinkhoest voor? 

Wereldwijd komt kinkhoest veel voor. De laatste decennia is dit aantal toegenomen, ook in Nederland. Sinds 2005 krijgen elk jaar tussen de 3.500 en 14.000 Nederlanders kinkhoest. Dit is jaarlijks 20 tot 83 mensen per 100.000, blijkt uit deze studie uit 2017Verder blijkt dat er een grote onderschatting is van opnames en sterfte ten gevolge van kinkhoest. Jaarlijks worden 153 tot 180 kinderen onder de 2 jaar opgenomen vanwege kinkhoest en 147 tot 189 mensen van 2 jaar of ouder. Daarvan sterft gemiddeld één kind onder de 2 jaar en één persoon van 2 jaar of ouder aan kinkhoest. 

Wat zijn de gevolgen en risico's bij kinkhoest? 

Kinkhoest is vooral risicovol voor de volgende groepen: 

  • baby's jonger dan 1 jaar; 
  • kinderen met een ernstige hart- of longziekte; 
  • vrouwen die meer dan 34 weken zwanger zijn. 

Kinderen jonger dan 1 jaar kunnen erg benauwd worden door hoestbuien en ademhalingsproblemen krijgen. In ernstige gevallen kunnen de longen onherstelbaar beschadigen of kan er door zuurstofgebrek blijvende hersenschade ontstaan. In Nederland krijgen elk jaar gemiddeld 170 baby's kinkhoest, van wie er 120 in het ziekenhuis worden opgenomen. Het risico bij kinderen onder de 1 jaar is groot omdat zij nog niet alle prikken tegen kinkhoest hebben gekregen. Vaccinaties bieden namelijk de beste bescherming tegen deze ziekte. 

Naast jonge kinderen die nog niet gevaccineerd zijn, lopen ook kinderen met een ernstige hart- of longziekte het risico erg ziek te worden van kinkhoest.  

Tot slot is het goed om waakzaam te zijn als je meer dan 34 weken zwanger bent. Kinkhoest kan erg gevaarlijk zijn voor het ongeboren kind, omdat de moeder de ziekte bij de geboorte kan doorgeven aan het kind. 

Wat kun je zelf doen bij kinkhoest? 

In principe hoeft kinkhoest niet behandeld te worden. Het gaat namelijk vanzelf weer over, maar de aandoening kan wel enkele weken tot zelfs maanden duren. Wat kun je zelf doen? 

  • Neem genoeg rust. Rust kan hoestaanvallen voorkomen, maar het is niet de bedoeling om in bed te blijven liggen. Van bedrust neemt ook de spierkracht af, waardoor het slappe gevoel toeneemt.
  • Als je hoestsymptomen bij kinkhoest beginnen, hoef je niet thuis te blijven. De periode voordat je begint met hoesten, is namelijk de meest besmettelijke. Als je hoest, ben je dus al minder besmettelijk en is het waarschijnlijk dat veel mensen in je directe omgeving al besmet zijn. Vertel wel aan je omgeving dat je kinkhoest hebt.
  • Zorg dat je niet in contact komt met baby's onder de 1 jaar en vrouwen die 34 weken of langer zwanger zijn. Heb je een jonge baby of hoogzwangere vrouw in je directe omgeving? Neem bij kinkhoest dan contact op met de huisarts. 

Wat kun je doen als je kind kinkhoest heeft? 

Als je kind kinkhoest heeft, gaat dit vanzelf over. Het kan wel enkele maanden duren. In de tussentijd kun je verschillende dingen doen: 

  • Zorg dat je kind genoeg rust krijgt, maar bedrust is niet nodig. Als je kind symptomen vertoont en dus hoest, kan het gewoon buitenspelen en naar school of het kinderdagverblijf gaan. Als je kind symptomen vertoont, is de meest besmettelijke periode namelijk al voorbij. Andere kinderen waar hij of zij mee speelt, zullen in veel gevallen rond die periode al besmet zijn. Vertel aan je omgeving, de school en het kinderdagverblijf dat je kind kinkhoest heeft. Zo kunnen andere ouders symptomen van kinkhoest bij hun kinderen snel opmerken.
  • Houd je kind uit de buurt van baby's jonger dan 1 of vrouwen die meer dan 34 weken zwanger zijn. 

Verder kun je verspreiding zoveel mogelijk tegen proberen te gaan. Omdat kinkhoest zich verspreidt via vochtdruppeltjes die je uithoest, kunnen de volgende zaken hierbij helpen: 

  • Was regelmatig je handen of maak ze schoon met antibacteriële gel.
  • Gebruik wegwerpzakdoekjes.
  • Draag als het kan een mondkapje. 
"> 

Het beste middel tegen kinkhoest is een prik. Al sinds 1975 biedt het RIVM een vaccinatie tegen kinkhoest aan. Voor deze groepen wordt een kinkhoestvaccinatie aangeraden: 

  • Baby's. In Nederland worden kleine kinderen tegen kinkhoest ingeënt. Deze inenting zit in de DKTP-prik. Naast kinkhoest biedt deze prik ook bescherming tegen difterie, tetanus en polio. Kinderen kunnen vanaf 6 weken oud al gevaccineerd worden, maar met die eerste prik zijn ze slechts gedeeltelijk beschermd. In totaal worden er vier prikken gegeven aan kinderen in Nederland: drie voor de leeftijd van 1 jaar en de vierde op 4-jarige leeftijd. Lees meer over de kindervaccinaties tegen kinkhoest op de website van het RIVM.
  • Zwangere vrouwen. Sinds 2017 is het mogelijk voor zwangere vrouwen om zich, op eigen initiatief, te laten vaccineren tegen kinkhoest bij de huisarts of GGD. Sinds 2019 wordt dit ook vergoed. Vaccinatie van een zwangere biedt bescherming voor het ongeboren kind. De antistoffen die de moeder aanmaakt na de vaccinatie worden via de navelstreng doorgegeven. Op deze manier is de baby vanaf de geboorte beschermd. Lees meer over deze vaccinatie op de website van het Rijksvaccinatieprogramma.
  • Mensen die met kinderen werken. Het RIVM raadt aan dat alle mensen die veelvuldig in contact komen met ongevaccineerde kinderen zich laten inenten tegen kinkhoest. Een voorbeeld hiervan zijn medewerkers van een kinderdagverblijf. Elke volwassene kan via de huisarts een vaccinatie tegen kinkhoest aanvragen. Raadpleeg de huisarts als een vaccinatie gewenst is. 

Hoeveel bescherming biedt een kinkhoestvaccinatie? 

Een kinkhoestvaccinatie beschermt niet volledig tegen kinkhoest. Als een kind gevaccineerd is, bestaat er alsnog een kleine kans op kinkhoest. In dat geval verloopt de ziekte milder en zullen er minder klachten zijn. Uit onderzoek blijkt dat de vaccinatie bij kinderen ongeveer vier tot zes jaar bescherming biedt. Daarom is het ook mogelijk dat oudere kinderen en volwassenen kinkhoest krijgen, ook al zijn ze op jongere leeftijd gevaccineerd. In dat geval worden ze wel minder ziek dan iemand die nooit is gevaccineerd. 

Gaat kinkhoest vanzelf over?

Ja, kinkhoest gaat vanzelf weer over. Dit kan wel een tijd, tot wel vier maanden, duren. Alleen bij baby's jonger dan 1 jaar en niet-gevaccineerde kinderen is een behandeling nodig, omdat zij het risico lopen ernstig ziek te worden. 

Behandeling van kinkhoest 

Een behandeling is in principe niet nodig, omdat kinkhoest vanzelf overgaat. De behandeling van kinkhoest richt zich dan ook met name op preventie door vaccinaties. Er zijn weinig risico's voor volwassenen en gevaccineerde kinderen. Kinderen jonger dan 1 jaar en ongevaccineerde kinderen lopen wel het risico om ernstig ziek te worden. Als zij ziek worden, worden ze vaak in het ziekenhuis opgenomen. In sommige gevallen van kinkhoest wordt een antibioticum voorgeschreven. 

Kinkhoest en antibiotica 

Antibiotica worden over het algemeen niet voorgeschreven omdat deze alleen in de vroege fase werkzaam zijn, nog voordat de symptomen aanwezig zijn. Meestal verminderen de hoestbuien dus niet met een antibioticakuur. De ziekte gaat ook niet sneller weg.  

In sommige gevallen wordt wel een behandeling met antibiotica gestart: 

  • Ongevaccineerde baby's krijgen antibiotica voor kinkhoest. Hiermee wordt een verdere verspreiding van de infectie voorkomen. 
  • Vrouwen die meer dan 34 weken zwanger zijn en eerder in de zwangerschap geen vaccinatie tegen kinkhoest hebben gekregen, kunnen antibiotica krijgen. Het hele gezin kan deze medicijnen dan ook krijgen. 
  • Gezinnen met een baby jonger dan 1 jaar of met een kind met een hart- of longziekte kunnen ook antibiotica tegen kinkhoest krijgen. 

Wanneer moet je contact opnemen met de huisarts? 

Omdat kinkhoest gevaarlijk kan zijn voor sommige groepen, is het verstandig om in de volgende gevallen contact op te nemen met de huisarts: 

  • Je baby is jonger dan 1 jaar en heeft hoestbuien. 
  • Je kind blijft last houden van hoestbuien. 
  • Je vermoedt dat je kind kinkhoest heeft en je hebt ook een baby jonger dan 1 jaar of een kind met een hart- of longziekte. 
  • Je hebt in je omgeving een vrouw die meer dan 34 weken zwanger is.
  • Je kind vertoont heftige symptomen, zoals niet of weinig drinken, veel overgeven, het verkleuren van de huid, benauwdheid, sufheid, veel huilen of kreunen of ademhalingsproblemen.
  • Je kind wordt steeds zieker. 

Bronnen 

Deze informatie is gebaseerd op de volgende bronnen:

Gezondheidenwetenschap
RIVM: Kinkhoest
RIVM: Kinkhoestvaccinatie

Heeft deze informatie je geholpen?

Pagina laatst aangepast op 25-08-2021

Auteur: Redactie Gezondheidsplein


Heeft deze informatie je geholpen?
Cookies

Gezondheidsplein

Cookies op gezondheidsplein.nl

Om gezondheidsplein.nl voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken, gebruikt Gezondheidsplein cookies (en daarmee vergelijkbare technieken). 

Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen, en mogelijk ook buiten, onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen de website, onze communicatie en advertenties aan op jouw interesses en profiel. Daarnaast kan je door deze cookies informatie delen via social media.

Als je op "Accepteer" klikt, dan geef je Gezondheidsplein toestemming om cookies voor social media en gepersonaliseerde advertenties te plaatsen. Lees hier meer over in ons privacybeleid en cookiebeleid

Via "Cookie Instellingen" kan je zelf ook instellen welke cookies worden geplaatst. Je kan je keuze altijd wijzigen of intrekken op ons cookiebeleid.


Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren