Vocht vasthouden

In het kort:

  • Soms houdt je lichaam te veel vocht vast.
  • Bekende oorzaken zijn onder andere lang staan of zitten en zwangerschap.
  • Ook kunnen ernstige aandoeningen vochtophoping veroorzaken.
  • Kenmerken zijn dikke voeten/enkels en gezwollen onderbenen.
  • Andere klachten zijn vermoeide of zware benen en spataderen. 
  • Bezoek je huisarts als je hartpatiënt bent en je lichaamsgewicht flink toeneemt.

Wat is vocht vasthouden?

Meer dan de helft van het menselijk lichaam bestaat uit vocht. Bij een gezonde vochthuishouding drink je zelf voldoende water, terwijl je lichaam voor de afvoer van het overtollige vocht zorgt. Soms kan je lichaam echter te veel vocht vasthouden. Door de zwaartekracht zakt dit overtollige vocht in je benen, waardoor je last kunt krijgen van gezwollen voeten of dikke enkels. 

Oorzaken vocht vasthouden

Als je lichaam te veel vocht vasthoudt, kan dit verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende oorzaken van vocht vasthouden leggen we hieronder uit.

Vocht vasthouden door lang staan of zitten

Vaak is lang staan of zitten de boosdoener bij vocht vasthouden, bijvoorbeeld op je werkplek of na een lange vliegreis of autorit. Als je lang achter elkaar stil zit of staat, maak je te weinig gebruik van je kuitspieren. Deze spieren zorgen er normaal gesproken voor dat het zuurstofarme bloed vanuit je benen wordt teruggepompt naar je hart en het lymfestelsel wordt geactiveerd. Als je kuitspieren te weinig worden gebruikt, circuleert je bloed niet goed. Er kan dan vochtophoping ontstaan, waardoor je last krijgt van gezwollen voeten of dikke enkels.

Vocht vasthouden voorafgaand aan de menstruatie

Bij vrouwen kunnen hormonen een rol spelen bij het vasthouden van vocht. In de week voorafgaand aan de menstruatie verandert de hormoonhuishouding. Door schommelingen in de hoeveelheden oestrogeen en progesteron houdt je lichaam in die periode meer vocht vast, wat kan leiden tot dikke voeten, opgezwollen vingers en vocht in benen of enkels. 

Vocht vasthouden in de overgang

Tijdens de overgang verandert je hormoonhuishouding waardoor verschillende klachten kunnen ontstaan, zoals vocht vasthouden. Een andere term hiervoor is ‘overgangsoedeem’. De oorzaak van vocht vasthouden in de overgang is met name een daling in de hoeveelheid van het hormoon oestrogeen.

Vocht vasthouden tijdens de zwangerschap

Tijdens de zwangerschap is het hormoon progesteron de grote boosdoener. Door dit hormoon wordt de wand van de bloedvaten dunner. Daardoor kan er makkelijker vocht vanuit de bloedvaten in het weefsel terecht komen. Verder zorgt de groeiende baarmoeder voor steeds meer druk op het bekken. Door die druk verloopt de afvoer van het bloed vanuit de benen naar het hart steeds moeizamer. Bovendien zorgt de toegenomen hoeveelheid bloed in het lichaam ervoor dat er een grotere druk op de benen komt te staan.

Het lichaam van een zwangere vrouw houdt gemiddeld 2-3 liter extra vocht vast. Dit is normaal, maar het kan wel leiden tot vervelende klachten. Naast dikke enkels, voeten en handen kunnen zwangere vrouwen dankzij het overtollige vocht ook last krijgen van beknelde zenuwen en pijnlijke gewrichten. Hoewel de klachten vervelend kunnen zijn, zijn ze over het algemeen niet ernstig. Na de geboorte verdwijnt het overtollige vocht vanzelf weer uit het lichaam.

De toegenomen hoeveelheid vocht in de benen tijdens de zwangerschap zorgt wel voor een verhoogd risico op diep-veneuze trombose, ook wel bekend als een trombosebeen

Heb je niet alleen last van vocht vasthouden tijdens zwangerschap, maar ook van een verhoogde bloeddruk of zware hoofdpijn? Neem dan direct contact op met de huisarts of de verloskundige. Deze combinatie van symptomen kan namelijk wijzen op zwangerschapsvergiftiging of het HELLP-syndroom. Deze aandoeningen zijn gevaarlijk voor moeder en kind.

Vocht vasthouden door overmatig zoutgebruik

Ook overmatig zoutgebruik kan een oorzaak zijn van een overschot aan vocht in je lichaam. Dat hoeft niet per se te betekenen dat je te veel zout op je avondeten strooit. In bewerkt voedsel zit namelijk vaak veel zout, waardoor je er ongemerkt al snel meer van binnenkrijgt dan je nodig hebt. Door het overtollige zout zal je lichaam meer vocht vasthouden dan nodig. 

Vocht vasthouden door warm weer

Bij warm weer lopen de temperaturen buiten op. Ook je lichaamstemperatuur wordt hoger dan normaal. Om de warmte kwijt te raken begin je te transpireren, waardoor je vocht en zout verliest. Als reactie hierop gaan je bloedvaten openstaan en neemt je bloeddruk iets toe. Het gevolg: vocht hoopt op en je kunt last krijgen van zogeheten warmte-oedeem.

Vocht vasthouden door ernstige aandoeningen

Het vasthouden van vocht kan daarnaast worden veroorzaakt door een ongeval, operatie, bestraling of overgewicht, maar ook door ernstige aandoeningen, zoals:

Daarom is het belangrijk om voor controle naar je huisarts te gaan als je vermoedt dat je voeten, enkels of knieën langere tijd vocht vasthouden.

Symptomen van vochtophoping

Vochtophoping in je voeten of benen kan leiden tot verschillende klachten. Dikke voeten, dikke enkels en opgezwollen onderbenen zijn gemakkelijk te herkennen. Daarnaast heb je soms last van andere klachten bij vochtophoping:

Vermoeide of zware benen

Soms heb je last van vermoeide benen of zware benen, zonder dat je voeten of benen zichtbaar gezwollen zijn. Dit komt vaak voor aan het eind van een dag waarop je lang stil hebt gestaan of gezeten, bijvoorbeeld op je werk. Ook zwangere vrouwen kunnen soms een zwaar gevoel in hun benen ervaren. Zware of vermoeide benen kunnen een indicatie zijn dat er een overschot aan vocht in je lichaam aanwezig is. Bij sommige mensen verdwijnt het zware gevoel in de benen vanzelf weer. In andere gevallen blijven de benen zwaar of vermoeid aanvoelen. Op lange termijn kan dit leiden tot andere klachten, zoals spataderen.

Spataderen en vochtophoping

Een spatader ontstaat als de kleppen in de ader niet goed meer werken, waardoor het bloed niet meer weggepompt kan worden. De ader loopt dan vol, waardoor een zichtbare spatader ontstaat. Dit is normaal gesproken niet ernstig, omdat andere aderen de functie van de spatader overnemen. 

Vochtophoping en spataderen hangen vaak nauw met elkaar samen en kunnen elkaar versterken. Door vochtophoping in de benen kan de druk op de kleppen in de aders namelijk te hoog worden, met spataderen als gevolg. Spataderen zorgen er op hun beurt weer voor dat het bloed minder goed wordt afgevoerd, waardoor er vocht in de benen achterblijft.

Twijfel je of je vochtophoping hebt? Ga dan naar de symptomenchecker.

Spataderen voorkomen

Om spataderen te voorkomen, is het aan te raden om op tijd in te grijpen als je regelmatig last hebt van zware benen, gezwollen voeten of dikke enkels. Voor het tegengaan van spataderen gelden veelal dezelfde adviezen als voor het tegengaan van vochtophoping. Lees daarom snel onderstaande tips. 

Wat kun je zelf doen tegen vochtophoping?

Houd de volgende adviezen aan om het vasthouden van vocht te verminderen:

  • Wees zuinig met zout eten. Hierdoor houd je minder vocht vast en daalt je bloeddruk.
  • Beweeg voldoende. Bewegen stimuleert de doorbloeding, waardoor je lichaam minder vocht vasthoudt. 
  • Wissel warm en koud water af het douchen, nadat je hebt gewandeld, gefietst of gesport. Dit bevordert de doorbloeding.
  • Draag steun- of compressiekousen. Deze kousen helpen de kuitspieren bij het terugpompen van bloed naar het hart. 

We leggen ook uit hoe je vocht kunt afdrijven met voeding en tabletten, en hoe je vochtophoping vermindert tijdens je zwangerschap.

Groenten en fruit als vochtafdrijvers

Van sommige groenten en fruit wordt gezegd dat ze een vochtafdrijvende werking hebben. Voorbeelden hiervan zijn citroen, ananas, kiwi's, venkel, bleekselderij en asperges. Het eten hiervan zou helpen bij het afdrijven van overtollig vocht, al is dit nooit wetenschappelijk bewezen. Wel is het zo dat deze en andere groenten en fruit veel water bevatten, waardoor ze bijdragen aan je dagelijkse vochtinname.

Plastabletten om vocht af te drijven

Als je lichaam te veel vocht vasthoudt, kan je arts plastabletten voorschrijven. Deze pillen – ook wel diuretica genoemd – stimuleren de aanmaak van urine in je nieren. Op die manier raak je overtollig vocht kwijt. Plaspillen kunnen bijwerkingen hebben en worden over het algemeen pas voorgeschreven als er naast vochtophoping ook sprake is van:

Zwangerschap en vochtophoping

Als je tijdens het slapen of rusten een kussen onder je benen legt, kan je lichaam het omlaag gezakte vocht makkelijker afvoeren.

Massagetherapie bij vochtophoping

Ook een massage kan helpen. Door je benen van onder naar boven te masseren, duw je het vocht je benen uit. Hetzelfde geldt voor je armen; deze kun je van je handen richting je oksels masseren. Voor deze ‘oedeemtherapie’ kun je ook terecht bij een fysiotherapeut of huidtherapeut. Met deze therapie wordt de toename van vochtophoping beperkt en voorkomen, waardoor je je armen en benen beter kunt bewegen.

Soorten compressiekousen

Compressiekousen worden ingedeeld in vier verschillende compressieklassen, aan de hand van de hoeveelheid druk die ze uitoefenen. Klasse 1 geeft de lichtste druk op de enkel, klasse 4 de zwaarste. Daarnaast bestaan er kousen van klasse A, met een nog lichtere druk dan klasse 1.

Als de steunkousen worden voorgeschreven door een arts, worden ze vergoed vanuit de basisverzekering. Het gaat dan om kousen met drukklasse 2, 3 of 4. Compressiekousen met drukklasse 1 zijn bedoeld ter preventie. Ze kunnen trombosebeen helpen voorkomen en klachten bij spataderen voorkomen of verlichten. Daarnaast helpen ze tegen vermoeide benen, bijvoorbeeld bij mensen met een staand beroep.

Naast de drukklasse is ook de maat van de kousen van belang. Om de juiste maat te bepalen, wordt meestal de omtrek gemeten van je enkels, je kuiten en/of je bovenbenen. Let bij de aanschaf van compressiekousen op de kwaliteit. Controleer bijvoorbeeld of de kousen een drukprofiel hebben. Dit verbetert de doorstroming van het bloed in de onderbenen.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Heb je last hebt van vochtophoping en ben je hartpatiënt? Dan is het belangrijk om een paar keer per week je lichaamsgewicht te checken. Neemt je lichaamsgewicht flink toe? Breng dan een bezoek aan je huisarts.

Ook bij twijfel of bijkomende klachten, is het verstandig om je huisarts te raadplegen. 

Meer weten over vochtophoping?

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de volgende bronnen:

Pagina laatst aangepast opĀ 15-09-2020

Auteur: Redactie Gezondheidsplein

Cookies

Gezondheidsplein

Cookies op gezondheidsplein.nl

Om gezondheidsplein.nl voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken, gebruikt Gezondheidsplein cookies (en daarmee vergelijkbare technieken). 

Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen, en mogelijk ook buiten, onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen de website, onze communicatie en advertenties aan op jouw interesses en profiel. Daarnaast kan je door deze cookies informatie delen via social media.

Als je op "Accepteer" klikt, dan geef je Gezondheidsplein toestemming om cookies voor social media en gepersonaliseerde advertenties te plaatsen. Lees hier meer over in ons privacybeleid en cookiebeleid

Via "Cookie Instellingen" kan je zelf ook instellen welke cookies worden geplaatst. Je kan je keuze altijd wijzigen of intrekken op ons cookiebeleid.


Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren