Gezondheidsplein is een informatieve website over gezondheid. De gezondheidsinformatie op deze website staat los van eventueel getoonde advertenties.

Ontstoken amandel (Angina tonsillaris, amandelontsteking)

Een aandoening is een verzamelnaam voor: symptomen, syndromen, klinische tekens, ziekten, handicaps en letsels

Ontstoken amandel: wat is het?

In het kort:

  • Ontstoken amandelen (tonsillitis) komen vooral voor bij kinderen.
  • Ontstoken amandelen zijn besmettelijk.
  • Klachten zijn onder andere keelpijn en moeite met slikken.
  • Over het algemeen gaan ontstoken amandelen vanzelf weer over.
  • Wanneer klachten aanhouden of steeds terugkomen, spreek je van een chronische amandelontsteking.
  • Bij een chronische amandelontsteking kunnen de amandelen door middel van een operatie worden verwijderd

Wat zijn je amandelen en wat is hun functie?

Amandelen zijn verdikte stukjes lymfklierweefsel. Ze maken deel uit van het lymfekliersysteem dat infecties in het lichaam bestrijdt. Dit systeem vangt en bestrijdt ziekteverwekkers die het lichaam binnenkomen. Hierdoor word je minder snel ziek. Amandelen beschermen je lichaam dus tegen bacteriën en virussen, vooral in je eerste levensjaren.  

Hoewel amandelen tot het afweersysteem horen, spelen ze na je 3e levensjaar geen grote rol meer in de bescherming tegen ziekteverwekkers. Eventuele verwijdering van de amandelen heeft daarom weinig invloed op het afweersysteem. 

Er zijn 3 paar amandelen:

  • de neusamandelen (in de neus-keelholte)
  • keelamandelen
  • tongamandelen.

Keelamandelen (tonsillen)

Keelamandelen worden ook wel tonsillen genoemd en zijn zichtbaar als je je mond ver opendoet. Het zijn 2 knobbels aan de linker- en rechterkant achter in de keel. De keelamandelen zijn bedekt met hetzelfde slijmvlies als de rest van de mond. Keelamandelen hebben als functie om ziekteverwekkers die via je mond binnenkomen te filteren. 

Tongamandelen

De tongamandelen zitten aan beide kanten op de achterkant van de tong en gaan aan de zijkant over in de keelamandelen. 

Neusamandelen

Neusamandelen zitten in de neus-keelholte en worden ook wel adenoïden genoemd. Ze liggen boven de keel, achter het zachte gedeelte van je gehemelte dat je kunt voelen met je tong. Neusamandelen zijn vooral bij kinderen tot het 8ste levensjaar aanwezig. Daarna nemen ze af in grootte tot ze verdwijnen. Soms blijven de neusamandelen echter ook op latere leeftijd bestaan.

Amandelontsteking (tonsillitis)

Amandelen zijn holtes waarin bacteriën en virussen zich kunnen ophopen. Als dit gebeurt dan kan het zo zijn dat je amandelontsteking krijgt. Ontstoken amandelen worden ook wel tonsillitis genoemd. Je kunt van ontstoken amandelen behoorlijk wat last hebben en ook ziek worden. 

Ontstoken neusamandelen komen het meest voor bij kinderen, omdat de neusamandelen soms na het 8ste levensjaar verdwijnen. 

Ontstoken tongamandelen komen zelden voor en veroorzaken minder klachten dan neus- en keelamandelen als ze ontstoken zijn. Alleen als de keelamandelen al eens verwijderd zijn wegens amandelontsteking, komt het soms voor dat de tongamandelen vergroten. Ontstoken tongamandelen ontstaan vooral op latere leeftijd. 

Oorzaken van ontstoken amandelen

Ontstoken amandelen ontstaan als er meer ziekteverwekkers het lichaam binnenkomen dan de amandelen af kunnen weren. Dan raken ze zelf geïnfecteerd en opgezwollen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer je weerstand lager is. Ontstoken amandelen zijn meestal het gevolg van een virusinfectie (bijvoorbeeld een verkoudheid), maar ze kunnen ook veroorzaakt worden door bacteriën, of door de ziekte van Pfeiffer.

Amandelontsteking bij kinderen

Zoals eerder benoemd is de kans op amandelontsteking bij (jonge) kinderen groter. Dit komt omdat het immuunsysteem bij kinderen nog volop in ontwikkeling is. Hierdoor zijn ze vatbaarder voor infecties en virussen. Tot 3 jaar helpen keelamandelen actief bij het ontwikkelen van de weerstand. 

Ontstoken amandelen: symptomen

De symptomen van ontstoken amandelen verschillen afhankelijk van welke amandel er ontstoken is. Hieronder leggen we per amandel uit welke symptomen gepaard gaan met de ontsteking

Symptomen van ontstoken amandelen

Keelamandelen raken opgezet als ze ontstoken zijn, en veroorzaken klachten. Je herkent ontstoken keelamandelen aan het witte laagje dat er over de amandelen ontstaat. Je kunt dit laagje zien als je je mond opendoet en de amandelen achter in je keel bekijkt. 

Naast de witte laag die over de amandelen zit kun je ontstoken keelamandelen ook herkennen aan de volgende symptomen: 

  • keelpijn
  • keelpijn aan 1 kant
  • pijn bij het slikken
  • koorts
  • moeheid en hangerigheid
  • opgezwollen lymfeklieren
  • weinig eetlust
  • slechte adem
  • een abces in de keel

Symptomen van ontstoken neusamandelen

Ontstoken neusamandelen herken je aan de volgende symptomen: 

  • terugkerende verkoudheid
  • terugkerende oorontstekingen
  • vieze neus
  • slechthorendheid
  • slecht slapen
  • snurken
  • regelmatig door de mond ademen

Symptomen van ontstoken tongamandelen

Net als bij neus- en keelamandelen zwellen ontstoken tongamandelen op. Ze veroorzaken dan vergelijkbare klachten als ontstoken keelamandelen. Mogelijke klachten bij ontstoken tongamandelen zijn:  

  • brok in de keel
  • keelpijn
  • vieze smaak in de mond
  • koorts

Symptomen van een chronische keelamandelontsteking en acute keelamandelontsteking

Acute keelamandelontsteking

Een acute keelamandelontsteking veroorzaakt meestal: 

  • keelpijn of keelontsteking
  • slikklachten
  • koorts
  • algeheel ziektegevoel

Deze symptomen verdwijnen over het algemeen na drie dagen. De periodes van ontstoken amandelen treden een paar keer per jaar op. 

Chronische keelamandelontsteking

Bij een chronische ontsteking zijn de amandelen altijd ontstoken. De mate van ontsteking kan verschillen. Je kan bij chronische amandelontsteking last hebben van de volgende klachten: 

  • moeheid
  • hangerigheid
  • afgenomen eetlust
  • slechte adem
  • amandelstenen
  • opgezette lymfeklieren in de hals
  • belemmerde ademhaling
  • snurken
  • nachtelijke ademstops

Chronische amandelontsteking kan samengaan met keelontsteking. Amandelontsteking veroorzaakt door streptokokken kan in zeldzame gevallen leiden tot nierontsteking en reumakoorts. Chronisch ontstoken amandelen kunnen een reden zijn om de neusamandelen te laten verwijderen. 

Symptomen van amandelontsteking bij kinderen

Wanneer een kind ontstoken amandelen heeft, merk je dat doordat het zich ziek voelt en niet meer wil eten. De keel doet pijn, vooral bij het slikken. Het kind lijkt daarbij wat grieperig. Waarschijnlijk zijn de lymfeklieren in de hals opgezwollen en doen deze ook zeer. Je kunt in de keel kijken om te zien of de keelamandelen roder en groter zijn dan anders, en ook de huig en het gehemelte zijn vaak roder dan normaal. Daarbij kunnen ook witte puntjes of een netwerk van streepjes te zien zijn.

Als je vermoedt dat je kind een amandelontsteking heeft, ga dan naar de huisarts. 

Zijn ontstoken amandelen besmettelijk?

Ontstoken amandelen zijn besmettelijk. De ontsteking wordt veroorzaakt door virussen en bacteriën die zich kunnen verspreiden als je hoest of niest. Daarnaast kun je de ontsteking overbrengen als je bijvoorbeeld uit hetzelfde glas drinkt.  

De streptokok (een van de bacteriën die ernstige ontstekingen veroorzaakt) zorgt ervoor dat je tot 24 uur nadat je antibiotica hebt genomen besmettelijk blijft.  

Peritonsillair abces

Het is mogelijk dat de ontsteking van de keelamandelen zich uitbreidt naar andere weefsels. Dit gaat gepaard met de ophoping van etter, dat wordt peritonsillair abces genoemd. Klachten die daarbij voorkomen, zijn:

  • slikproblemen
  • veel slijmproductie
  • moeilijk openen van de mond
  • gezwollen lymfeklieren in de hals
  • hoge koorts

De behandeling van een peritonsillair abces bestaat uit het doorprikken van het abces met een naald. Hierdoor komt het pus vrij en wordt het afgevoerd. Daarna kan het goed genezen.

Behandeling van een amandelontsteking

Ontstoken amandelen gaan vaak vanzelf weer over. Je kunt een acute ontsteking ook bestrijden met antibiotica. Als de keel- of neusamandelen regelmatig ontstoken zijn, ontstaan er littekens die het moeilijker maken een volgende aanval te behandelen. Wanneer dit het geval is, of als de ontsteking complicaties veroorzaakt, kan het soms beter zijn om de amandelen operatief te laten verwijderen. Dit gebeurt alleen als er geen andere oplossing gevonden kan worden, omdat de amandelen deel uitmaken van het afweermechanisme van het lichaam. Er is geen ondergrens voor de leeftijd waarop je amandelen verwijderd kunnen worden, maar de operatietechniek die wordt gebruikt, verschilt wel bij volwassenen en kinderen. 

Amandelen knippen

Bij kinderen is amandelen knippen een veelgebruikte methode. Het knippen is alleen mogelijk bij keelamandelen. Deze zitten bij jonge kinderen zodanig los van het omliggende weefsel, dat zij in één beweging compleet verwijderd kunnen worden. De KNO-arts gebruikt hiervoor een speciaal instrument.

Amandelen pellen

Bij kinderen vanaf een jaar of 10 en volwassenen zitten de keelamandelen een stuk vaster in het onderliggende weefsel. Daarom gebruikt de KNO-arts bij hen een techniek die ‘pellen’ wordt genoemd. Hierbij wordt de amandel zorgvuldig stukje voor stukje losgemaakt van het onderliggende weefsel. Ook hierbij wordt de complete amandel verwijderd.

Dezelfde techniek wordt gebruikt bij het verwijderen van de neusamandelen. Deze worden via de keel afgeschraapt. De chirurg gebruikt hierbij een kijkbuisje om alles goed te kunnen zien. 

De chirurg kan neusamandelen niet helemaal verwijderen. Daarvoor zitten ze te vast in het omliggende weefsel. Daarom wordt bij de operatie alleen het dikste gedeelte van de neusamandel weggenomen. Het is mogelijk dat de neusamandel vanuit de overgebleven randen weer aangroeit en opnieuw klachten veroorzaakt.

Ontstoken amandel verwijderen met CO2-laser

In tegenstelling tot neus- en keelamandelen is het bij tongamandelen niet mogelijk ze te verwijderen door middel van knippen, pellen of schrapen. Verwijdering gebeurt met een CO2-laser. Dit is een vrij nieuwe techniek, die direct op de polikliniek wordt uitgevoerd. Onder plaatselijke verdoving verdampt de KNO-arts de amandel. Dat gaat laagje voor laagje, totdat de hele amandel is verdampt.

Na het verwijderen van de amandelen

Direct na de operatie heb je keelpijn en slikken gaat moeilijk. De pijn straalt mogelijk uit naar de oren. Praten is soms pijnlijk en het kan klinken alsof je een volle mond hebt. Er kan nog wat bloed uit de keel en uit de neus komen. Soms ontstaat een grijzige aanslag op de plek waar de amandelen verwijderd zijn. Deze aanslag is onschuldig en verdwijnt meestal vanzelf na ongeveer een week. Het zorgt wel voor een vieze smaak en een slechte adem.

Complicaties na verwijdering van amandelen

Na elke operatie is er een kans op complicaties. Bij het verwijderen van amandelen kunnen de volgende problemen optreden:

Nabloeding

De meest voorkomende complicatie na het verwijderen van amandelen is een nabloeding. Dan ontstaat er een bloeding, hoewel de wond al gesloten is door een korst. Het bloed kan dan nergens heen. Binnen 8 tot 12 uur na de operatie is het risico hierop het grootst. Nabloedingen worden verholpen door de KNO-arts. Hij opent de wond opnieuw en haalt bloedklonten en korsten weg. Zo krijgt de wond een nieuwe kans om goed te genezen. Om nabloeding te voorkomen is het belangrijk dat je voor de operatie geen bloedverdunners gebruikt. Let op: ook pijnstillers als aspirine, acetosal en ascal bevatten acetylsalicylzuur, een stof die bloedverdunnend werkt.

Smaakverandering

Bij volwassenen ontstaat na verwijdering van amandelen soms een verandering in smaak. Dit is meestal alleen in de eerste paar dagen na de operatie. In zeldzame gevallen houdt de smaakverandering langer dan een jaar aan.

Stemverandering

Soms treedt bij kinderen een verandering in de stem op na de verwijdering van de amandelen. Meestal is deze verandering van korte duur.

Tips bij ontstoken amandelen: wat kun je zelf doen?

Als je ontstoken amandelen hebt, zijn er veel dingen die je zelf kunt doen om de klachten te verlichten:

  • neem rust
  • probeer zo min mogelijk je stem te gebruiken
  • je kunt paracetamol nemen om de pijn te verlichten
  • drink veel (koud) water
  • eet waterijsjes
  • zuig op een dropje of snoepje
  • gorgel met een zoutwateroplossing
  • probeer zo min mogelijk alcohol en koolzuurhoudende dranken te drinken
  • vermijd pittig eten

Als de oorzaak een bacterie is en de bovenstaande tips niet helpen, kan de huisarts in ernstige gevallen antibiotica voorschrijven.

Ontstoken amandelen voorkomen

Naast bovenstaande tips om klachten te verlichten, kun je ook zelf iets doen om ontstoken amandelen te voorkomen. Als de ontsteking regelmatig terugkeert, kan het zinvol zijn om te proberen om je weerstand te verhogen. Dit doe je door gezond te leven:

  • eet goed
  • beweeg voldoende
  • stop met roken

Pagina laatst aangepast op 13-05-2022

Auteur: Redactie Gezondheidsplein


Heeft deze informatie je geholpen?
Cookies

Gezondheidsplein

Cookies op gezondheidsplein.nl

Om gezondheidsplein.nl voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken, gebruikt Gezondheidsplein cookies (en daarmee vergelijkbare technieken). 

Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen, en mogelijk ook buiten, onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen de website, onze communicatie en advertenties aan op jouw interesses en profiel. Daarnaast kan je door deze cookies informatie delen via social media.

Als je op "Accepteer" klikt, dan geef je Gezondheidsplein toestemming om cookies voor social media en gepersonaliseerde advertenties te plaatsen. Lees hier meer over in ons privacybeleid en cookiebeleid

Via "Cookie Instellingen" kan je zelf ook instellen welke cookies worden geplaatst. Je kan je keuze altijd wijzigen of intrekken op ons cookiebeleid.


Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren