Website van het Jaar

Prikkelbare darm syndroom (PDS, Spastische darm, Irritable bowel syndrome, IBS)

In het kort:

  • Het prikkelbare darm syndroom (PDS) is een chronische darmaandoening waarbij de darmspieren te snel of te langzaam samentrekken.
  • Een ander woord voor prikkelbare darm syndroom is spastische darm. 
  • Veelvoorkomende klachten zijn buikpijn, buikkrampen, een opgeblazen gevoel, winderigheid en stoelgangproblemen.
  • Het prikkelbare darm syndroom is onschuldig, maar kan in het dagelijks leven erg hinderlijk zijn. 
  • De precieze oorzaak van het prikkelbare darm syndroom is (nog) onbekend. 
  • Bepaalde factoren, zoals angst en stress, kunnen klachten uitlokken of verergeren.
  • Het volgen van het FODMAP-dieet kan de klachten van het prikkelbare darm syndroom verminderen. 

Over het prikkelbare darm syndroom

Het prikkelbare darm syndroom (PDS) is een veelvoorkomende, chronische darmaandoening waarbij de (dikke) darm te veel of juist te weinig bewegingen maakt. Te veel bewegingen noemen we spasmen of verkrampingen. Het prikkelbare darm syndroom wordt daarom ook wel spastische darm genoemd. De klachten die gepaard gaan met PDS kunnen erg hinderlijk zijn in het dagelijkse leven. Naar schatting heeft zo’n 5 tot 15% van de Nederlanders last van het prikkelbare darm syndroom. PDS komt vaker bij vrouwen dan bij mannen voor. Ongeveer 75% van de mensen met prikkelbare darm syndroom is vrouw. Het komt vooral voor bij mensen in de leeftijdscategorie 15 tot 65 jaar, maar ook kinderen kunnen prikkelbare darm syndroom hebben. 

De Engelse term voor PDS is Irritable Bowel Syndrome (IBS).  

Symptomen van het prikkelbare darm syndroom

Een spastische darm kan gepaard gaan met de volgende klachten:

Bijkomende klachten van een spastische darm kunnen zijn:

Het klachtenpatroon wisselt per persoon. De frequentie en intensiteit van de klachten is bij iedereen anders. Sommige mensen met prikkelbare darm syndroom hebben continu klachten, terwijl andere mensen maar af en toe klachten hebben en langere tijd klachtenvrij zijn. De klachten kunnen erger worden na het eten of drinken van bepaalde voedingsmiddelen. De klachten kunnen minder erg worden na de stoelgang. 

PDS-aanval

Soms komen de klachten snel en plotseling opzetten. Dit noemen we een PDS-aanval. Tijdens zo’n PDS-aanval heb je bijvoorbeeld last van plotseling hevige buikpijn, buikkramp of diarree. 

Tips bij een PDS-aanval:

  1. Blijf rustig en probeer te ontspannen. Een PDS-aanval kan veel stress en spanning veroorzaken. Toch is het belangrijk om rustig te blijven, omdat stress je klachten kan verergeren. Ga bijvoorbeeld even zitten of liggen. Warmte kan helpen ontspannen. Denk aan een warme douche, een warm bad of een warme kruik. Ook kan het helpen om wat lossere kleding aan te trekken, zodat er geen onnodige spanning op je buik staat. 
  2. Neem eventueel een zelfzorgmiddel in. Er bestaan geen medicijnen tegen PDS. Er bestaan wel diverse zelfzorgmiddelen die de klachten kunnen verlichten. Denk aan diarreeremmers, laxeermiddelen en middelen die helpen tegen buikpijn. Heb je vaak last van plotselinge diarree? Zorg er dan voor dat je altijd diarreeremmers op zak hebt. Die zekerheid geeft vaak al een hoop rust. 
  3. Blijf gezond en gevarieerd eten. Veel mensen zijn geneigd om niet of minder te eten tijdens een PDS-aanval. Toch is het belangrijk om gezond en gevarieerd te blijven eten, zodat je lichaam alle voedingsstoffen binnenkrijgt die het nodig heeft. 
  4. Controleer waar je in geval van nood naar het toilet kunt. Veel mensen met PDS vinden het spannend om op stap te gaan uit angst voor een mogelijke PDS-aanval. Want wat doe je als je ineens naar het toilet moet en je bent bijvoorbeeld midden in de stad? Om dit probleem op te lossen, heeft de MLDS in samenwerking met diverse patiëntenverenigingen het platform Waar kan ik naar de wc? opgericht. Hier vind je een overzicht van openbare toiletten in Nederland. 

Oorzaak van het prikkelbare darm syndroom

De precieze oorzaak van het prikkelbare darm syndroom is niet bekend. Mogelijke oorzaken van prikkelbare darm syndroom zijn:

  • Een verstoorde communicatie tussen de hersenen en de darmen. Mensen met PDS zijn gevoeliger voor pijnprikkels in de darmen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de darmen te veel of te sterke signalen doorgeven aan de hersenen, waarna de hersenen weer te veel of te sterke signalen teruggeven aan de darmen. Het stofje serotonine speelt hierbij mogelijk een belangrijke rol. 
  • Beschadiging van de darmwand. Dit kan ontstaan na bijvoorbeeld een ontsteking of infectie in de darmen. 
  • Een verstoorde darmflora. In de darmen leven miljarden goede en slechte bacteriën. Als de darmflora uit balans raakt en slechte bacteriën de overhand nemen, ontstaan er klachten, zoals verstopping of diarree. Een verstoorde darmflora kan onder meer veroorzaakt worden door medicijngebruik (bijvoorbeeld antibiotica), medische behandelingen (bijvoorbeeld bestraling) en bepaalde ziektes. 
  • Een maag-darmontsteking. Denk bijvoorbeeld aan een voedselvergiftiging of buikgriep. 
  • Erfelijke aanleg. Vaak komt prikkelbare darm syndroom bij meerdere mensen in een familie voor. 

Hoewel de precieze oorzaak van PDS onduidelijk is, weten we wel dat bepaalde factoren PDS-klachten kunnen uitlokken of verergeren. Denk hierbij aan bepaalde emoties, zoals angst, stress en nervositeit, en het eten en drinken van bepaalde voedingsmiddelen. Welke voedingsmiddelen dat zijn, wisselt per persoon. 

Diagnose van het prikkelbare darm syndroom

De diagnose wordt gesteld door de huisarts aan de hand van bepaalde criteria, de zogenaamde ROME IV-criteria:

  1. Er kan geen structurele verklaring voor de klachten gevonden worden; en
  2. De klachten bestaan voor ten minste zes maanden; en 
  3. De patiënt heeft gemiddeld ten minste één dag per week in de afgelopen drie maanden buikpijn gehad; en
  4. De patiënt heeft ten minste twee van de drie onderstaande klachten:
  • De buikpijn is gerelateerd aan de ontlasting; en/of
  • Er is sprake van een verandering van de frequentie van de stoelgang; en/of
  • Er is sprake van een verandering van de substantie van de ontlasting.

Daarnaast zal de huisarts vragen naar je voedingspatroon en beoordelen in hoeverre psychische problemen bijdragen aan de klachten. Ook zal de huisarts controleren of er geen alarmsignalen zijn. Bepaalde klachten, zoals bloed bij de ontlasting en onverklaarbaar gewichtsverlies, wijzen mogelijk op een andere aandoening. Tot slot kan de huisarts bepaalde onderzoeken (laten) verrichten, zoals:

  • Lichamelijk onderzoek.
  • Ontlastingsonderzoek.
  • Bloedonderzoek.

Als de huisarts niet zeker weet of je prikkelbare darm syndroom hebt, dan kan hij of zij je doorverwijzen naar het ziekenhuis voor nader onderzoek. Een inwendig onderzoek kan dan duidelijkheid geven. 

Behandeling van prikkelbare darm syndroom

Medicijnen bij PDS

Er bestaan geen medicijnen die het prikkelbare darm syndroom kunnen genezen. Er zijn wel diverse zelfzorgmiddelen beschikbaar die de klachten kunnen verminderen. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Medicijnen tegen verstopping, bijvoorbeeld bulkvormers, vochtbinders, laxeermiddelen en linaclotide.
  • Medicijnen tegen diarree, bijvoorbeeld diarreeremmers en bulkvormers. 
  • Medicijnen tegen pijn, bijvoorbeeld pijnstillers, krampwerende middelen (mebeverine) en antidepressiva. 
  • Probiotica. Probiotica zijn goede bacteriën die kunnen bijdragen aan een gezonde darmflora. Sommige mensen met PDS hebben baat bij het gebruik van probiotica. 
  • Pepermuntoliecapsules. Uit diverse onderzoeken blijkt dat één op de drie mensen met PDS baat heeft bij het gebruik van pepermuntoliecapsules. Dit middel is verkrijgbaar bij de drogist en apotheek. 

Therapieën bij PDS

Naast het gebruik van medicijnen kan therapie zinvol zijn. Voorbeelden van effectieve therapieën zijn hypnotherapie, cognitieve gedragstherapie en bekkenbodemfysiotherapie. Van hypnotherapie is wetenschappelijk aangetoond dat ongeveer 70% van de patiënten er baat bij heeft. 

FODMAP-dieet

Bepaalde voedingsmiddelen kunnen klachten bij mensen met PDS uitlokken of verergeren. Welke voedingsmiddelen dat precies zijn, wisselt per persoon. Het FODMAP-dieet is een manier om dit in kaart te brengen. Lees hier meer over het FODMAP-dieet

Wat kun je zelf doen tegen het prikkelbare darm syndroom?

Om de klachten van prikkelbare darm syndroom te verminderen, kun je zelf het volgende doen: 

  • Eet gezond, gevarieerd en vezelrijk. Vezels zitten vooral in groente, fruit, peulvruchten, aardappels, volkoren pasta, zilvervliesrijst, noten en zaden. 
  • Drink elke dag 1,5 tot 2 liter water. 
  • Beweeg elke dag ten minste dertig minuten. 
  • Vermijd stress zoveel mogelijk. 
  • Stop met roken

Wanneer moet je naar de huisarts?

Raadpleeg in de volgende gevallen je huisarts:

  • Als je last hebt van bloed en/of slijm bij de ontlasting. 
  • Als je ontlastingspatroon ineens verandert. 
  • Als je onbedoeld (veel) gewicht verliest. 

Meer weten over prikkelbare darm syndroom?

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de volgende bronnen:

Pagina laatst aangepast op 06-10-2020

Auteur: BSc. Alieke de Greeuw

Deze informatie is gecontroleerd door:

Cookies

Gezondheidsplein

Cookies op gezondheidsplein.nl

Om gezondheidsplein.nl voor jou nog makkelijker en persoonlijker te maken, gebruikt Gezondheidsplein cookies (en daarmee vergelijkbare technieken). 

Met deze cookies kunnen wij en derde partijen informatie over jou verzamelen en jouw internetgedrag binnen, en mogelijk ook buiten, onze website volgen. Met deze informatie passen wij en derde partijen de website, onze communicatie en advertenties aan op jouw interesses en profiel. Daarnaast kan je door deze cookies informatie delen via social media.

Als je op "Accepteer" klikt, dan geef je Gezondheidsplein toestemming om cookies voor social media en gepersonaliseerde advertenties te plaatsen. Lees hier meer over in ons privacybeleid en cookiebeleid

Via "Cookie Instellingen" kan je zelf ook instellen welke cookies worden geplaatst. Je kan je keuze altijd wijzigen of intrekken op ons cookiebeleid.


Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren