Behandeling en prognose van acute lymfatische leukemie bij volwassenen

Niet elk ziekenhuis behandelt patiënten met acute lymfatische leukemie, omdat het een zeldzame aandoening is. Ook kan het zijn dat het behandelend ziekenhuis een specialistisch ziekenhuis betrekt bij het opstellen van een behandelplan. Op deze manier wordt de kennis van een zeldzame aandoening gebundeld en krijg je als patiënt de zorg aangeboden volgens de nieuwste richtlijnen.

Prognose van acute lymfatische leukemie

De prognose van acute lymfatische leukemie is sterk afhankelijk van de leeftijd.

  • 18-25 jaar: Overlevingskansen na behandeling liggen rond de 75%.
  • 25-40 jaar: Overlevingskansen na behandeling liggen rond de 65%.
  • Ouder dan 60 jaar: Overlevingskansen na behandeling liggen rond de 20%

Hoe jonger, hoe gunstiger de prognose. Op basis van een aantal criteria kan de arts een risicoprofiel maken waarmee een inschatting gemaakt wordt op de kans van genezing. Factoren die hier invloed op hebben zijn:

  • Kinderen hebben een grotere kans op genezing dan ouderen.
  • Het aantal witte bloedcellen bij de diagnose.
  • Chromosoomafwijkingen in de abnormale cel. Een voorbeeld is de aanwezigheid van het Philadelphiachromosoom, wat een minder goed vooruitzicht heeft.

Behandelingen bij volwassenen met acute lymfatische leukemie

In het behandelplan worden landelijke richtlijnen aangehouden. Hierdoor krijgt iedereen dezelfde, bewezen en zo goed mogelijke zorg. Toch kan het behandelplan tussen verschillende mensen met acute lymfatische leukemie anders zijn. Er is bijvoorbeeld een verschil in behandeling tussen patiënten tot veertig (zwaardere behandeling) en patiënten boven de veertig. Mensen boven de veertig kunnen een zware behandeling niet op dezelfde manier aan en de kans op overlijden door behandeling is dan groter.

De naam acute lymfatische leukemie geeft al aan dat er niet lang gewacht kan worden met de behandeling. Acuut betekent snel optreden van de ziekte. Het doel van elke behandeling is om leukemiecellen in het lichaam uit te schakelen. Als dat lukt, spreken we van een remissie.

Bij acute lymfatische leukemie bestaat behandeling uit meerdere kuren chemotherapie en afhankelijk van restziekte en het risicoprofiel mogelijk gevolgd door stamceltransplantatie en/of immunotherapie of CAR-T-celtherapie.

Chemotherapie bij acute lymfatische leukemie

Chemotherapie is een behandeling met een combinatie van medicijnen die leukemiecellen doden of het ongeremd delen van de op hol geslagen cellen een halt toe roepen. Dit zorgt voor genezing of het verkleinen van de tumoren.

De totale chemotherapie bestaat uit drie fasen:

  • De inductiefase. In deze fase is het doel om de leukemiecellen te doden.
  • De consolidatiefase. Bij een groot aantal patiënten zullen de leukemiecellen in de inductiefase gedood zijn. Om de kans op terugkeer van de ziekte te verkleinen en het laatste aantal achtergebleven leukemiecellen te doden volgen in deze fase een aantal nieuwe kuren.
  • Onderhoudsfase. In de eerste twee jaren is de kans op terugkeer van de acute lymfatische leukemie het grootst (dit heet ook wel recidief). Daarom volgt na een complete remissie en de consolidatiefase altijd een nabehandeling om het risico op terugkeer te verkleinen.

Complicaties van chemotherapie

Hoewel chemotherapie ingezet wordt om leukemiecellen te doden, zal chemotherapie ook gezonde bloedcellen kapot maken. Dat maakt dat chemotherapie periodes veroorzaakt waarin de aanmaak van de gezonde bloedcellen stilligt. Een tekort aan bloedplaatjes, rode of witte bloedcellen kan complicaties met zich meebrengen, zoals infecties. Daarom wordt voor de behandeling met chemotherapie eerst onderzocht of er al beginnende infecties spelen die problemen kunnen veroorzaken. Om infecties te voorkomen geeft de arts antibiotica. Tijdens een chemokuur gelden speciale regels voor het bezoek en verplegend personeel, om ziekteverwekkers zoveel mogelijk bij je uit de buurt te houden.

Soms is het nodig om het tekort aan bloedplaatjes na een chemotherapie aan te vullen. Dan kan een bloedtransfusie nodig zijn. Een bloedtransfusie gaat via het infuus en dus in het ziekenhuis moeten plaatsvinden.

Elke chemotherapie heeft zijn eigen bijwerkingen. De meest voorkomende bijwerkingen zijn:

Stamceltransplantatie bij acute lymfatische leukemie

Afhankelijk van het risicoprofiel wat door de arts wordt ingeschat, zal er een stamceltransplantatie nodig zijn. Bijvoorbeeld voor agressieve vormen van acute lymfatische leukemie en bij mensen met een groot risico op terugkeer van de ziekte. Er wordt gekozen voor allogene stamceltransplantatie. Allogeen wil zeggen: stamcellen van een donor.

Een transplantatie is een ingrijpend proces, het is erg belangrijk dat je in goede conditie bent voordat je op deze manier behandeld wordt. De arts maakt een afweging of je in aanmerking komt voor transplantatie op basis van leeftijd en risicogroep:

  • Standaard risico en jonger dan 65 jaar. Deze mensen komen in aanmerking voor een stamceltransplantatie van een familiedonor.
  • Hoog risico en jonger dan 65 jaar. Deze mensen komen in aanmerking voor een stamceltransplantatie van een familiedonor, of met stamcellen van een donor uit de donorbank.
  • Ouder dan 65 jaar. Stamceltransplantatie wordt in enkele gevallen toegepast als de conditie dat toelaat, maar over het algemeen kom je in deze leeftijdscategorie niet meer in aanmerking voor een stamceltransplantatie.

Philadelphiachromosoom

Acute lymfatische leukemie waarbij het Philadelphiachromosoom gevonden wordt, heeft een aanvullende behandeling nodig. Het Philadelphiachromosoom maakt een eiwit aan: bcr-abl. Dit eiwit veroorzaakt een snelle groei van leukemiecellen.

Hoewel met chemotherapie meestal alle leukemiecellen wel worden gedood, komt acute lymfatische leukemie bij mensen met het Philadelphiachromosoom sneller terug. Daarom krijgen mensen met het Philadelphiachromosoom speciale eiwitremmers. Deze middelen remmen het eiwit, waardoor de leukemiecel stopt met delen. Dit verhoogt de kans op volledige remissie. Bij een B-cel ALL met CD20 op de cellen wordt een immunotherapie toegevoegd.

Recidief of refractaire acute lymfatische leukemie

Om goed in kaart te krijgen wat de effecten zijn van de behandeling, zullen veel van de onderzoeken voorafgaande aan de behandeling herhaald worden.

Op deze manier kan een arts het behandelplan evalueren en zo nodig bijstellen. Zodra er door de microscoop minder dan 5% onrijpe witte bloedcellen te zien zijn, spreken we van complete remissie. Als er geen restziekte gevonden wordt, is de prognose beter.

Immunotherapie

Vroeger richtte behandeling met medicatie bij kanker zich vooral op het vernietigen van de kankercellen. Met immunotherapie is de behandeling niet direct gericht op de kankercel, maar op het versterken of ondersteunen van het immuunsysteem. Er zijn verschillende soorten immunotherapie, maar in het algemeen kan worden gezegd dat immunotherapie bestaat uit medicijnen die ons afweersysteem helpen om de kankercellen te herkennen en te doden. Momenteel wordt nauwkeurig bestudeerd welke vormen van immunotherapie van voordeel kunnen zijn voor welke kinderen met acute lymfatische leukemie.

CAR-T-celtherapie bij B-cel acute lymfatische leukemie

Deze behandeling kan worden gegeven aan kinderen en jongvolwassen patiënten tot de leeftijd van 25 jaar met refractaire B-cel ALL, of met een recidief na stamceltransplantatie of met een tweede of later recidief van B-cel ALL. Refractair betekent dat de doorgemaakte behandeling weinig of onvoldoende effect heeft gehad. Recidief is een ander woord voor terugkerende ziekte.

Wat is CAR-T-celtherapie?

CAR-T-celtherapie is een vorm van immunotherapie die bestaat uit bepaalde witte bloedcellen uit het eigen lichaam, de T-cellen. T-cellen in ons bloed herkennen stoffen die niet thuishoren in ons lichaam, zoals virussen, bacteriën en ook kankercellen. Zij helpen deze lichaamsvreemde stoffen op te ruimen en te vernietigen. Bij B-cel acute lymfatische leukemie, herkent de T-cel de leukemiecellen niet als een vreemde stof.

Bij CAR-T-celtherapie wordt de T-cel uit het lichaam “geoogst” door middel van een speciale manier van bloedafname, leukaferese. Daarna wordt er in een speciaal laboratorium een nieuw stukje DNA in de cel gevoegd. Op deze manier wordt de T-cel als het ware opnieuw geprogrammeerd, waardoor deze de leukemiecellen in het lichaam herkent en opruimt. Nadat deze nieuwe CAR-T-cellen gemaakt zijn, is er een goede voorbereiding nodig voordat je deze nieuwe cellen terugkrijgt. Toedienen van CAR-T-cellen gaat door middel van een infuus. Dit duurt ongeveer een half uur tot een uur. CAR-T-celtherapie is een van de nieuwste behandelmethoden bij B-cel acute lymfatische leukemie.
Wil je meer weten over de resultaten, of over de veiligheid en bijwerkingen van CAR-T-Celtherapie, lees dan verder in het dossier.

Bronnen:

Dit dossier is mede mogelijk gemaakt door Novartis Pharma B.V. NL2002797594

Pagina laatst aangepast op 06-04-2020

Eindredactie: BSc. Alieke de Greeuw

Cookies

Gezondheidsplein

Om je een informatieve en prettige online ervaring te bieden, maken Gezondheidsplein.nl (onderdeel van solvo b.v.) en derden gebruik van verschillende soorten cookies. Hieronder vallen functionele, analytische en persoonlijke cookies. Met deze cookies kunnen we de werking van onze website verbeteren en je van gepersonaliseerde advertenties voorzien.

Door op ‘Akkoord en doorgaan’ te klikken, gaat u akkoord met het plaatsen van alle cookies zoals omschreven in onze privacy- & cookieverklaring.

Cookievoorkeuren

Je kunt hieronder toestemming geven voor het plaatsen van persoonlijke cookies. Met deze cookies houden wij en onze partners je gedrag op onze website bij met als doel je persoonlijke advertenties te tonen en onze website te optimaliseren.

Selecteer welke cookies je wil accepteren