Stress vertraagt puberteit

Stress leidt bij mannelijke karpers tot een vertraagde seksuele ontwikkeling. Het stresshormoon cortisol remt de vorming van zaadcellen. Op deze conclusies promoveerde bioloog D. Consten, aldus het Utrechts Universiteitsblad.

Meisjes uit de omgeving van het Bosnische Srebrenica kwamen zo'n anderhalf jaar later in de puberteit dan leeftijdsgenoten die niet hadden geleden onder de oorlog. Het fenomeen van uitgestelde puberteit door stress onderzocht bioloog D. Consten bij vissen.

Op onverwachte momenten verlaagde hij de temperatuur van het water waarin jonge mannelijke karpers rondzwommen van 25 naar 14 graden Celsius. Deze 'koudeschok' leidt tot stress bij de jonge vissen, zoals onder meer blijkt uit een toename van de concentratie van het stresshormoon cortisol. De gestresste karpers werden later seksueel volwassen dan vissen die geen schok kregen.

De promovendus bootste het effect van de koudeschok ook na door de vissen cortisol te voeren. Ook deze 'kunstmatig' gestresste vissen bereikten pas later de puberteit. Tot Constens verrassing remde cortisol rechtstreeks de vorming van zaadcellen. Dat is opvallend, want het ontstaan van de puberteit is een ingewikkeld samenspel van wederzijdse beïnvloeding van hormonen uit de hersenen, de bijnieren en de geslachtsorganen.

Het bestaande idee is dat de hersenen bovenaan de hiërarchie staan en dus bepalen wanneer de puberteit bij vissen begint. Dit onderzoek suggereert dat de geslachtsorganen het zelf aangeven. Dat is nieuw. De bioloog vat het populair samen in zijn proefschrift: 'Stress zit wat dit betreft niet tussen de oren!'

In het Westen komen meisjes steeds vroeger in de puberteit. Volgens de onderzoeker is dit waarschijnlijk niet te wijten aan verminderde stress. Het heeft waarschijnlijk meer te maken met betere voeding en een goede gezondheid.