Bloeddrukdaling ouderen soms niet goed onderkend

Bij oudere patiënten komen vaak bloeddrukdalingen voor vlak na het opstaan of na het eten. Zij maken daardoor kans op duizeligheid, vallen, bewustzijnsverlies of zelfs een herseninfarct. Deze bloeddrukdalingen worden door verpleegkundigen en mogelijk ook door artsen niet goed onderkend. Dit blijkt uit onderzoek dat verplegingswetenschapper Lilian Vloet en internist in opleiding Jannet Mehagnoul op de afdeling geriatrie in het UMC St Radboud deden. De twee die nu in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis werken, zullen op 29 oktober elk hun eigen proefschrift verdedigen. Zij pleiten voor een multidisciplinaire aanpak bij opsporing en behandeling. Vloet is de eerste verplegingswetenschapper die promoveert aan de Katholieke Universiteit Nijmegen.

De onderzoekers merkten op dat bij maar liefst tweederde van de geriatrische patiënten in het ziekenhuis de bloeddruk daalt na de maaltijd (postprandiale hypotensie), bij de helft na het opstaan (orthostatische hypotensie), en bij eenderde zelfs beide. Zestig procent van de patiënten ondervindt daarbij klachten doordat de hersenen minder zuurstof krijgen. Vermoeidheid en duizeligheid zijn het gevolg. Maar ook bewustzijnsverlies en zelfs een herseninfarct kunnen optreden. Mehagnoul constateerde dat 70-plussers extra risico lopen als ze last hebben van aanvallen van bewustzijnsverlies, hartfalen, parkinson of depressie. "Zulke bloeddrukdalingen komen zoveel voor en liggen eigenlijk zo voor de hand, dat het verrassend is dat er zo weinig over bekend is in het werkveld. Met name postprandiale hypotensie is onbekend", zeggen Jannet Mehagnoul en Lilian Vloet.

Koolhydraten
Vloet stelt dat verpleegkundigen de onderzoeksresultaten kunnen gebruiken bij het opsporen, diagnosticeren en behandelen van bloeddrukdalingen. Allereerst is het belangrijk dat zij de aandoening herkennen. Door bloeddrukmetingen (beoordeeld in relatie tot allerlei omstandigheden, uniform, liefst in de ochtend, herhaald over meerdere dagen) kunnen ze vervolgens vaststellen of hun vermoeden juist is. Daarna kunnen de verpleegkundigen in overleg met de arts proberen de hypotensie te voorkomen en de klachten te verminderen. In haar onderzoek onderbouwt Vloet twee niet-medicamenteuze interventies: het verminderen van de hoeveelheid koolhydraten in het eten en rekening houden met het tijdstip van de dag waarop wordt gegeten.

Ook artsen kunnen veel alerter zijn op het probleem, vindt Mehagnoul. Zij deed in het onderzoek ondermeer drie medische trials. Bepaalde geneesmiddelen zoals plaspillen of antidepressiva blijken de kans op bloeddrukdaling te vergroten. Haar conclusie luidt dan ook dat medisch specialisten meer rekening moeten houden met het risico van bloeddrukdalingen als zij medicijnen voorschrijven.

Multidisciplinaire aanpak
De twee promovendi kijken tevreden terug op hun samenwerking, die zo'n zes jaar heeft geduurd. Jannet Mehagnoul werd destijds als AGNIO interne geneeskunde aan het UMC St Radboud gevraagd om in te stappen in het lopende project. Vloet, die toen werkte als verpleegkundige op de afdeling geriatrie van datzelfde ziekenhuis en net de opleiding verplegingswetenschappen had afgerond, startte een eigen promotieonderzoek om de verpleegkundige vraagstelling van hetzelfde thema te bestuderen. En daarmee is Vloet de eerste verplegingswetenschapper die promoveert aan de Katholieke Universiteit Nijmegen.

Mehagnoul en Vloet vinden de dubbelpromotie een mooi voorbeeld van samenwerking tussen twee vakgebieden. Het terugdringen van de risico's van bloeddrukdaling na opstaan en eten is volgens hen van het grootste belang bij deze groep oudere patiënten, die de komende jaren sterk zal groeien. Dit kan volgens hen alleen bereikt worden met een multidisciplinaire aanpak van opsporing en behandeling.

Beide onderzoeken zijn uitgevoerd met subsidies van de Nederlandse Hartstichting en de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).