Prostaatkanker

De prostaat is een kleine klier rond de urinebuis, onder de blaas - met de grootte en vorm van een kastanje. Deze klier maakt het prostaatvocht dat helpt om bij een zaadlozing de spermacellen te vervoeren. Door hormonale veranderingen wordt bij mannen omstreeks hun vijftigste levensjaar de prostaat groter. Geleidelijk aan ontstaat er een goedaardige zwelling die de plasbuis een beetje kan dichtdrukken - dit wordt hypertrofie of hyperplasie genoemd. Daardoor komt het plassen langzamer op gang, de straal wordt slapper en er is vaak sprake van 'nadruppelen'. Veel mannen krijgen 'loze aandrang': het gevoel dat je moet plassen maar eenmaal op de wc komt er niks uit. Wanneer oudere mannen moeite krijgen met plassen is het belangrijk een huisarts te raadplegen.

Een goedaardige prostaatvergroting is niet hetzelfde als prostaatkanker, maar prostaatkanker kan wel gelijktijdig met een goedaardige vergroting optreden. Prostaatkanker ontwikkelt zich in de cellen van de klierbuisjes van de prostaat. Hierdoor ontstaat een verandering van het prostaatweefsel - wat door een arts te voelen is als een verharding. Soms is het deel van de prostaat waarin de verharding zich bevindt, ook wat vergroot. In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 6.400 mannen prostaatkanker vastgesteld, met name bij oudere mannen. Ongeveer tweederde van de patiënten is 70 jaar of ouder.

Net als bij andere vormen van kanker wordt de ernst van prostaatkanker bepaald door de grootte van de tumor, de mate van doorgroei in het omliggende weefsel (de tumor kan door de wand van de prostaat groeien) en het al dan niet aanwezig zijn van uitzaaiingen. Het stadium van de ziekte is van belang bij het bepalen van de behandeling. De meest toegepaste behandelingsvormen bij prostaatkanker zijn:

- operatie (radicale prostatectomie)
- bestraling (radiotherapie)
- hormonale behandeling

Soms wordt ook wel chemotherapie toegepast, maar dan alleen in combinatie met een van de bovenstaande behandelmethoden.

Bij de radicale prostatectomie wordt de gehele prostaat verwijderd, inclusief de twee zaadblaasjes die tegen de prostaat aanliggen. Ook de lymfeklieren in de onderbuik worden 'meegenomen', en onderzocht op uitzaaiingen. Doordat de prostaat en de zaadblaasjes zijn verwijderd kan er geen vocht meer vrijkomen tijdens een zaadlozing. Er ontstaat dan een 'droog orgasme': klaarkomen met alle daarbij behorende gevoelens, maar zonder zaadlozing. Verder kunnen bij de operatie bepaalde zenuwen in het operatiegebied worden beschadigd, hetgeen blijvende erectiestoornissen tot gevolg kan hebben. Dit is bij ongeveer de helft van de patiënten die deze operatie ondergaan het geval. Ook bestaat er een kleine kans dat de patiënt na de operatie onvoldoende controle heeft over het plassen, dit wordt incontinentie genoemd. Bij radiotherapie worden de kankercellen door bestraling geheel of gedeeltelijk vernietigd. De straling is echter ook van invloed op de gezonde cellen in het bestralingsgebied. Bijwerkingen zijn vermoeidheid, misselijkheid, diarree en bloedverlies (door irritatie van darmweefsel) en een branderig gevoel met plassen (door irritatie van het blaasweefsel). Na afloop van de bestralingskuur verdwijnen deze klachten meestal. Wel kunnen als blijvend gevolg van de radiotherapie erectiestoornissen optreden. 

Een hormoonkuur wordt in principe alleen toegepast als een vorm van palliatieve behandeling; dit is een therapie die bedoeld is om de ziekte te remmen en / of de klachten te verminderen - maar niet om de (uitgezaaide) prostaatkanker te genezen. Een dergelijke hormonale behandeling heeft ingrijpende effecten op het seksuele leven van de patiënt.