Borstkanker

Preventief bevolkingsonderzoek

Alle vrouwen in Nederland tussen de 50 en 75 jaar worden iedere twee jaar opgeroepen om mee te doen aan een preventief bevolkingsonderzoek naar borstkanker. Preventief betekent voorkómen. Door de borsten eens in de twee jaar grondig te onderzoeken, probeert men borstkanker in een zo vroeg mogelijk stadium te ontdekken zodat de prognose het gunstigst is. Bij het preventieve bevolkingsonderzoek wordt er een mammografie van de borsten gemaakt. Een mammografie is een röntgenfoto. Je huisarts krijgt de resultaten van dit onderzoek en zal je de uitleg geven.

Diagnose

Wanneer je bij de huisarts komt omdat je een afwijking in je borst hebt opgemerkt, zal de huisarts zelf ook nog eens de borst onderzoeken. Ook zal hij de lymfeklieren in je oksel en hals onderzoeken of ze gezwollen zijn. Daarna kan hij je doorverwijzen naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. Dit doet hij ook wanneer er een afwijking is gevonden tijdens het preventief bevolkingsonderzoek.
In veel ziekenhuizen zit tegenwoordig een mammapoli (mamma betekent borst) waar meerdere vervolgonderzoeken op dezelfde dag gedaan kunnen worden. Enkele onderzoeken die gedaan kunnen worden zijn:

• Mammografie. Dit is een röntgenfoto van je borst. Als je naar de mammapoli bent gekomen vanwege een gevonden afwijking tijdens het preventief bevolkingsonderzoek, wordt er alsnog een mammografie gemaakt.
• Echografie. Dit is een techniek waarbij met behulp van geluidsgolven een beeld van je borsten gemaakt wordt. Het werkt hetzelfde als een echo bij zwangerschap. Met een echo kan de arts ook de klieren in je oksel nader bekijken.
• Punctie. Hierbij worden wat cellen uit de borst weggezogen met een dunne naald. Deze cellen kunnen onder de microscoop bekeken worden om te zien of het kankercellen zijn of dat er wat anders aan de hand is.
• Biopsie. Bij een biopsie wordt er onder lokale verdoving een beetje verdacht borstweefsel weggehaald. Dit weefsel wordt ook onder de microscoop onderzocht. Deze methode is vrijwel altijd nodig om een definitieve diagnose te kunnen stellen.

Wanneer de afwijking kwaadaardig blijkt te zijn, zullen er verschillende onderzoeken plaatsvinden om uit te vinden hoe groot de tumor is, of er omringend weefsel aangetast wordt en of er uitzaaiingen zijn. In de meeste gevallen geven de bovengenoemde onderzoeken alle informatie die nodig is.

Behandeling

Als de diagnose borstkanker gesteld is, wordt er een behandelplan opgesteld. Wat voor behandeling of combinatie van behandelingen je krijgt, is sterk afhankelijk van verschillende factoren:

• Wat voor soort borstkanker je hebt.
• Hoe groot de tumor is.
• Of er uitzaaiingen zijn.
• Je leeftijd.
• Of je al in de overgang bent.

De behandelend arts zal met je bespreken voor welke behandeling of combinatie van behandelingen gekozen is. Enkele behandelingen die vaak gedaan worden bij borstkanker zijn:

• Operatie
  Hierbij wordt de tumor door een chirurg verwijderd. Er zijn twee soorten operaties mogelijk: een borstamputatie en een borstbesparende operatie. Welke er gekozen wordt, is afhankelijk van de grootte van de tumor en of er meerdere tumoren in je borst zitten. Bij een borstamputatie wordt je hele borst weggehaald. Bij een borstbesparende operatie wordt alleen de tumor weggesneden met een deel van het omringende weefsel. Tijdens een operatie worden vaak ook de lymfeklieren weggehaald die in verbinding staan met de tumor en onderzocht op eventuele uitzaaiingen. Na een borstamputatie kun je een borstreconstructie laten doen om toch de vorm van je borst te behouden. Een borstreconstructie kan in dezelfde operatie als de amputatie gedaan worden of op een later tijdstip, afhankelijk van wat jij het liefste wilt.

• Bestraling
  Kankercellen zijn gevoeliger voor radioactieve straling dan gezonde cellen en gaan daarom sneller dood. Bij bestraling zorgt een radiotherapeut ervoor dat de tumor de maximale dosis straling krijgt, maar dat het gezonde weefsel zoveel mogelijk gespaard blijft. Een borstbesparende operatie wordt altijd gecombineerd met bestraling om eventuele achtergebleven kankercellen te doden. Bestraling kan bijwerkingen geven zoals vermoeidheid en verkleuring of vervelling van de huid.

• Chemotherapie
  Bij chemotherapie krijg je medicijnen die de groei van cellen remmen of die de cellen doden. Ook hier is het zo dat kankercellen gevoeliger zijn dan gezonde cellen. Een chemokuur kun je in de vorm van tabletten, injecties of een infuus krijgen. Omdat gezonde cellen ook aangetast worden door de chemokuur, kun je enkele vervelende bijwerkingen ondervinden zoals: haaruitval, misselijkheid, overgeven, darmproblemen en vermoeidheid.

• Hormoontherapie
  Sommige borsttumoren hebben vrouwelijke hormonen nodig om te kunnen overleven. Met hormoontherapie wordt de natuurlijke aanmaak van deze hormonen stilgelegd waardoor de kankercellen doodgaan. Er zijn verschillende manieren waarop de hormoonproductie stopgezet kan worden. Welke manier gekozen wordt, is onder andere afhankelijk van of je al in de overgang bent en of je nog een kinderwens hebt.

• Antilichaamtherapie
  Sommige borsttumoren produceren grote hoeveelheden van een eiwit genaamd HER2. Dit eiwit zit op de buitenkant van de cel en als hij gestimuleerd wordt, stuurt hij een signaal de cel in dat deze mag gaan delen. Bij antilichaamtherapie krijg je antilichamen (afweerstoffen) toegediend die op het HER2 eiwit gaan zitten. Het HER2 eiwit kan dan niet meer gestimuleerd worden en de cel kan zich niet meer delen en zal ook verzwakken. Hierdoor kan chemotherapie of hormoontherapie meer effect krijgen. Antilichaamtherapie kan wat griepachtige bijwerkingen hebben.

Na behandeling blijf je nog een aantal jaar onder controle om te zien of de borstkanker niet terugkomt. De overlevingskansen van borstkanker zijn over het algemeen gunstig. Wel is het zo dat de overlevingskansen groter zijn als de kanker eerder ontdekt wordt en ook afhankelijk is van andere factoren, bijvoorbeeld of er uitzaaiingen zijn. Je behandelend arts zal met je bespreken wat de kansen voor jou zijn. 

Zelfonderzoek

Hoe eerder borstkanker opgespoord wordt, hoe beter de prognose is. Daarom is het raadzaam om regelmatig je borsten te onderzoeken.
Zelfonderzoek van je borsten kun je het beste ongeveer een week na je menstruatie doen. Je borsten zijn dan het minst gespannen. Veel vrouwen vinden het prettig om het borstonderzoek te doen als ze onder de douche staan omdat de borst door de het water en zeep zachter en gladder wordt.

• Bekijk je borsten in de spiegel. Eerst met je handen in je zij en vervolgens met je armen omhoog. Bekijk de vorm van je borsten en je tepel goed.
• Tast je borst af met de middelste drie vingers. Je kunt dit liggend of staand toen, afhankelijk van wat je het prettigste vindt. Houdt je arm, die aan dezelfde kant zit als de borst die je aftast, boven je hoofd. Je kunt je borst het beste volgens een vast patroon aftasten zodat je zeker weet dat je de gehele borst gehad hebt. Je kunt bijvoorbeeld in een spiraalvorm van de tepel naar de buitenkant van je borst gaan of in rechte lijnen van binnen naar buiten gaan alsof het zonnestralen zijn. Maak bij het aftasten ronddraaiende bewegingen en let op vreemde bobbeltjes of kuiltjes.
• Knijp zachtjes in je tepel en kijk of er vocht uit komt en hoe dit vocht eruitziet.

In het begin kan het zelfonderzoek een beetje onwennig zijn. Je borsten zijn van nature vaak een beetje bobbelig en het is dan lastig te weten wat normaal is. Na verloop van tijd leer je je borsten beter kennen. Ook kunnen je huisarts of kennissen die al langer zelfonderzoek doen je advies geven.
Als je veranderingen opmerkt ten opzichte van eerdere keren, is het verstandig om een afspraak met je huisarts te maken. Een verandering is echter geen reden tot paniek. In de meeste gevallen gaat het om een goedaardige aandoening, bijvoorbeeld een cyste.